Początek dała sekcja w Harmonii

Pierwszy etap to lata 1945-1948, kiedy powstaje zalążek przyszłej orkiestry, działający jako jedna z sekcji w ramach Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej i Żeńskiej Harmonia. Drugi etap to lata 1948-1974 i narodziny samodzielnego zespołu pod nazwą Orkiestra Ludowa Harmonia. Włączenie muzyków w szeregi braci strażackiej i przyjęcie nazwy Orkiestra Dęta OSP w Jeziorach Wielkich otworzyło kolejny, trzeci etap w historii zespołu.

    HYMN I PIEŚNI LUDOWE
    Orkiestra Dęta OSP w Jeziorach Wielkich jest najstarszą orkiestrą w powiecie mogileńskim. Postała w 1948 roku, a jej długoletnim kapelmistrzem był Kazimierz Woźniecki. Obecnie orkiestrą kieruje Wojciech Skowron, składa się ona z członków OSP i współpracuje z członkami Orkiestry Dętej ze Skulska. Orkiestra liczy obecnie 35 osób.
    Samodzielna działalność Orkiestry Dętej OSP w Jeziorach Wielkich zaczęła się 20 października 1948 r. Po trzyletniej działalności trzech sekcji kulturalno-oświatowych, tylko jedna z nich zdołała przełamać napotykane trudności i kontynuować swoją działalność. Od tego momentu dotychczasowa sekcja, kierowana przez Kazimierza Woźnieckiego, przyjęła oficjalną nazwę Orkiestra Ludowa Harmonia. Był to przełomowy moment w dotychczasowym rozwoju orkiestry. Po początkowych trudnościach, związanych z powstaniem i funkcjonowaniem w ramach stowarzyszenia, stała się jednostką samodzielną, realizującą własny program dalszego rozwoju. W początkach grudnia 1948 r. orkiestra liczyła 12 muzyków.
    W takim składzie już 15 stycznia 1949 r. zaprezentowała się przed mieszkańcami z okazji otwarcia punktu bibliotecznego. Wykonała hymn narodowy oraz kilka pieśni ludowych. Pod koniec lat czterdziestych XX w. w skład orkiestry wchodzili: Franciszek Mańkowski z Jezior Wielkich, Wacław Wojewoda z Jezior Wielkich, Tadeusz Królczak z Żółwin, Edmund Frankowski z Kuśnierza, Bogumił Czaplicki z Jezior Wielkich, Alojzy Królczak z Żółwin, Roman Hyży z Woli Kożuszkowej, Stanisław Badyna z Krzywego Kolana, Tadeusz Kołodziejczak z Wronowych, Bernard Kowalski z Jezior Wielkich, Mieczysław Stefański z Lenartowa, Kazimierz Czaplicki z Krzywego Kolana, Bronisław Kowalski z Jezior Wielkich, Kazimierz Woźniecki z Jezior Wielkich - kapelmistrz.
    ZIMĄ U KAPELMISTRZA
    Przez wiele lat orkiestra działała przy miejscowej świetlicy wiejskiej. W okresach jesienno-zimowych, ze względu na problemy z ogrzaniem pomieszczenia, próby zespołu odbywały się w mieszkaniu prywatnym kapelmistrza. Problemy, z jakimi borykała się orkiestra, to m.in. ciągły brak środków finansowych na zakup potrzebnych instrumentów. Muzycy, chcący grać i rozwijać działalność kulturalną, musieli posiadać własne instrumenty dęte. Pierwszy zakup niezbędnego sprzętu dla zespołu z Jezior Wielkich miał miejsce w 1947 r., kiedy to nabyto używane: bas, tenor, 2 alty i bęben. Na kolejne instrumenty trzeba było czekać aż do 1954 r. Na repertuar orkiestry składały się głównie utwory zebrane przez jej członków. W przeważającej części były to utwory polskich orkiestrówek wojskowych sprzed 1939 r. oraz polska muzyka ludowa. Zebrane materiały dla potrzeb orkiestry opracowywał kapelmistrz.
    NUTY Z CZECH
    W 1960 r. Kazimierz Woźniecki nawiązał kontakt z wydawcą nut dla orkiestr dętych i kompozytorami z Czechosłowacji. Wydawcą nut był Jan Dusek, a kompozytorami Franciszek Wrzecki, Franta i Radosław Muselik. Od tegoż roku orkiestra otrzymywała regularnie zbiory utworów, rozpisane na poszczególne instrumenty. Otrzymywane utwory w znacznym stopniu rozszerzyły repertuar orkiestry i stworzyły możliwość uczestnictwa w koncertach i przeglądach muzycznych. Zapotrzebowanie na tego typu działalność było ogromne. Występy orkiestry stały się nieodzownym elementem uroczystości państwowych i kościelnych, weszły na stałe do programów obchodów ważnych rocznic historycznych lub innych imprez lokalnych.
    W latach 60. XX w. skład orkiestry powiększył się o młodych muzyków. Byli to uczniowie Kazimierza Woźnieckiego, którzy wcześniej tworzyli instrumentalny szkolny zespół działający przy miejscowej szkole podstawowej. Razem ze swym kapelmistrzem brali wielokrotnie udział w eliminacjach powiatowych przeglądów artystycznych Święto Muzyki, Pieśni i Tańca, kwalifikując się na szczebel wojewódzki. Niestety, występujące braki w instrumentach uniemożliwiały praktyczną naukę gry, a tym samym zniechęcały szczególnie młodzież do nauki. Na przełomie 1973 i 1974 r. orkiestra liczyła tylko dwunastu członków. Jedyną szansą na dalsze utrzymanie zespołu było poszukanie dla niej opiekuna, który wsparłby ją finansowo i organizacyjnie.
    POD SKRZYDŁA OSP
    Taką możliwość dawała jednostka OSP w Jeziorach Wielkich. Na wniosek kapelmistrza Kazimierza Woźnieckiego, skierowany do Zarządu OSP w Jeziorach Wielkich, od 29 maja 1974 r. orkiestra została włączona na stałe w szeregi straży. Wraz z tą decyzją przyjęto nazwę Orkiestra Dęta OSP w Jeziorach Wielkich.
    W jej skład wchodzili: Zdzisław Łepski z Nożyczyna, Stanisław Hewner z Lenartowa, Franciszek Mańkowski z Jezior Wielkich, Stanisław Wałęsa ze Skulska, Władysław Skowron z Krzywego Kolana, Ireneusz Woźniecki z Jezior Wielkich, Roman Śramkowski z Jezior Wielkich, Tadeusz Kołodziejczak z Wronowych, Eugeniusz Ciepły z Lenartowa, kapelmistrz orkiestry Kazimierz Woźniecki z Jezior Wielkich, z-ca kapelmistrza Ryszard Woźniecki z Wilczyna. Rozpoczęcie działalności pod egidą miejscowej OSP, to kolejny przełom w pracy artystycznej zespołu. Ta decyzja uchroniła zespół przed likwidacją, a tym samym zaprzepaszczeniem dotychczasowego dorobku i włożonej pracy w muzyczny rozwój lokalnego społeczeństwa. W momencie zmiany organizacyjnej skład osobowy i instrumentalny orkiestry nie przedstawiał się imponująco. Na zebraniu członków zespołu, odbytym 24 lutego 1975 r., powołano Zarząd Orkiestry i Komisję Rewizyjną w składzie: zarząd - Stanisław Łój (komendant gminny OSP), Ireneusz Woźniecki (sekretarz Zarządu jednostki), Franciszek Mańkowski (członek orkiestry, członek Zarządu jednostki), Kazimierz Woźniecki (kapelmistrz orkiestry), Zdzisław Łepski (członek orkiestry); komisja rewizyjna: Stanisław Hewner (członek orkiestry), Jan Wesołowski (członek or-kiestry), Leszek Zwoliński (naczelnik jednostki, członek Zarządu jednostki). Do zadań zarządu należała koordynacja i nadzór nad prawidłową działalnością organizacyjną. Komisja rewizyjna miała dbać o właściwe wykorzystanie i rozliczenie środków finansowych, będących w dyspozycji orkiestry. Zarząd orkiestry powołano na okres około 4-5 lat.
    PRÓBY W SZKOLE
    Ze względu na brak odpowiednich pomieszczeń, będących własnością OSP, ustalono, iż próby orkiestry i nauka gry na instrumentach będą odbywały się w pomieszczeniach miejscowej szkoły. W myśl przyjętego harmonogramu orkiestra spotykała się co 2 tygodnie, natomiast nauka gry dla uczniów odbywała się raz w tygodniu. W miarę posiadanych możliwości jeziorańska straż pożarna przeznaczała swoje własne, skromne środki finansowe na zakup najbardziej potrzebnych instrumentów i innego niezbędnego sprzętu. Członkowie Zarządu OSP, wspólnie z kapelmistrzem, wyjeżdżali samochodem bojowym do różnych miejscowości województwa bydgoskiego i poznańskiego w poszukiwaniu instrumentów. Takim sposobem udało się zakupić kilka używanych instrumentów w dość dobrym stanie technicznym lub wymagających niewielkich napraw. Niestety, środki finansowe na ten cel były zawsze ograniczone, a zakupione instrumenty tylko w niewielkim stopniu zaspokajały potrzeby. Wielu członków orkiestry nadal używało własnych instrumentów. Mimo to w drugiej połowie lat siedemdziesiątych XX w. można zaobserwować powolny wzrost liczby członków i większe zainteresowanie nauką gry wśród młodzieży. Dalszy rozwój orkiestry wsparł Zarząd Gminny OSP i Zarząd Wojewódzki Związku OSP w Bydgoszczy. Zamierzano stopniowo uzupełniać instrumentarium oraz zakupić jednolite umundurowanie. Interesujące informacje na temat rozwoju orkiestry można znaleźć w sprawozdaniu za okres od 29 marca 1976 r. do 14 lutego 1979 r., przygotowanym przez kapelmistrza Kazimierza Woźnieckiego.
    W tym okresie stan liczebny orkiestry wzrósł z 16 do 26 osób, w tym 21 mężczyzn i 5 kobiet. Ilość instrumentów wzrosła z 15 do 23, w tym 14 sztuk zakupionych przez Zarząd Gminny OSP w Jeziorach Wielkich, 7 sztuk przekazanych przez Wojewódzki Zarząd OSP w Bydgoszczy i 2 przekazane przez kapelmistrza orkiestry. W orkiestrze były jeszcze saksofony, ale prywatne muzyków.
    SALA DO PRÓB
    Dużym udogodnieniem było oddanie do użytku Domu Strażaka, które nastąpiło 18 lipca 1982 r., z pomieszczeniami przeznaczonymi wyłącznie dla orkiestry. 1 stycznia 1986 r. powstał Gminny Ośrodek Kultury, który z dniem 16 stycznia tego roku przejął patronat nad całym amatorskim ruchem muzycznym w gminie, w tym również nad orkiestrą. Ośrodek kultury zajął się przede wszystkim sprawami organizacyjnymi. Orkiestra nadal działała przy miejscowej straży, występując w umundurowaniu strażackim. W tym czasie stan liczebny wynosił siedemnastu muzyków o zaawansowanych umiejętnościach gry na instrumentach. Młodszą grupę stanowiła młodzież w wieku od dwunastego roku życia. Gry na instrumentach uczyli się oni raz w tygodniu.
    ROLA KAPELMISTRZA
    31 grudnia 1997 r. w wieku 81 lat z funkcji kapelmistrza Orkiestry Dętej OSP w Jeziorach Wielkich zrezygnował jej założyciel, Kazimierz Woźniecki. Na krótki czas zawieszono działalność. Zespół, prowadzony przez Zdzisława Łepskiego uczestniczył tylko w pogrzebach członków straży pożarnej.
2 listopada 1999 r. funkcję kapelmistrza objął Wojciech Skowron, wieloletni członek orkiestry i uczeń Kazimierza Woźnieckiego. Praca nowego kapelmistrza podzielona została na zajęcia z muzykami o zaawansowanych umiejętnościach i uczniami, którzy w przyszłości zamierzali wstąpić w szeregi orkiestry. Próby odbywały się raz w miesiącu, w niedzielę i trwały 3 godziny. Do grona muzyków dołączyli nowi, zarówno z terenu gminy Jeziora Wielkie, jak i gminy Skulsk. Muzyka zaczęła cieszyć się dużym zainteresowaniem wśród dzieci i młodzieży. W końcu 2001 r. jeziorański zespół liczył już trzydziestu ośmiu członków.
    Sukcesywnie starano się o zakup nowych instrumentów. W 2004 r. stan instrumentarium powiększył się o klarnety, puzony, tubę i alt. 6 lat później zespół otrzymał klarnety, saksofon i tubę.
     W maju 2010 r. zespół uczestniczył w uroczystościach 40-lecia istnienia Orkiestry Dętej Mogileńskiego Domu Kultury. Należy podkreślić, iż założycielem mogileńskiej orkiestry był również Kazimierz Woźniecki. Przez okres dziesięciu lat, tj. w latach 1999-2009, Orkiestra Dęta OSP w Jeziorach Wielkich pod batutą Wojciecha Skowrona wystąpiła publicznie 112 razy.

Paweł Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1123 (34/2013)

* Do przedstawienia historii działalności jeziorańskiej Orkiestry Dętej OSP wykorzystałem opracowanie Pawła Politowskiego  „Orkiestra Dęta i Zespół Estradowy Odeon - rozwój i działalność artystyczna” zamieszczone w zbiorze studiów „Amatorski ruch artystyczny na ziemi jeziorańskiej po drugiej wojnie światowej” pod redakcją Rafała Budnego i Pawła Politowskiego z 2011 roku.