Wielkopolskie Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum w Trzemesznie. Spotkanie opłatkowe, odsłonięcie pamiątkowej tablicy

10 stycznia w Zespole Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Trzemesznie odbyło się tradycyjne spotkanie opłatkowe zorganizowane przez Wielkopolskie Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum w Trzemesznie oraz dyrekcję placówki. Była to doskonała okazja, by w towarzystwie absolwentów i nauczycieli trzemeszeńskiej uczelni powspominać stare, szkolne czasy i porozmawiać o obecnej działalności placówki. Spotkanie stało się okazją do odsłonięcia przez prezeskę Stowarzyszenia prof. Danutę Konieczkę-Śliwińską pamiątkowej tablicy w 100. rocznicę założenia Związku Byłych Uczniów Państwowego Gimnazjum w Trzemesznie.

TO JUŻ 100 LAT

Rok 2025, to wyjątkowy czas dla Wielkopolskiego Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie. W tym roku obchodzi ono 100-lecie swojej działalności. Z tej okazji Stowarzyszenie oraz dyrekcja Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Trzemesznie, 10 stycznia w auli szkoły zorganizowali tradycyjne spotkanie opłatkowe. Spotkania takie organizowane były jeszcze przed 1939 rokiem, bardzo często połączone także z balami. Obecnie uroczystości odbywają się w auli szkolnej, po czym odprawiana jest msza św. w intencji profesorów i wychowanków szkoły. Uczestniczą w nich nie tylko wychowankowie, ale także byli i obecni nauczyciele, młodzież szkolna, władze Trzemeszna i powiatu gnieźnieńskiego oraz nierzadko parlamentarzyści.

Piątkowe spotkanie, 10 stycznia, które prowadzili prezeska Stowarzyszenia prof. Danuta Konieczka - Śliwińska i wiceprezes Maciej Adamski ponownie stało się  doskonałą okazją, by w towarzystwie absolwentów i nauczycieli trzemeszeńskiej uczelni powspominać stare, szkolne czasy i porozmawiać o obecnej  działalności placówki.

Pamiątkowe zdjęcie uczestników tegorocznego  opłatkowo - jubileuszowego spotkania fot. Paweł Lachowicz

STOWARZYSZENIE POWSTAŁO W POZNANIU

Tradycje stowarzyszeniowe uczniów i wychowanków trzemeszeńskiego gimnazjum sięgają połowy XIX wiek, kiedy w duchu oporu przeciw zaborcy zakładano tajne organizacje. Idee stowarzyszeniowe były również bliskie absolwentom szkoły po odzyskaniu niepodległości, a ziściły się w Poznaniu, gdzie w styczniu 1925 roku utworzono Związek Byłych Uczniów Gimnazjum Państwowego w Trzemesznie. Jego pierwszym prezesem został Dominik Szperka. Zadaniem Związku było podtrzymywanie więzi koleżeńskich, ale także pielęgnowanie związków ze szkołą, Trzemesznem i jego mieszkańcami. Działania polegały na organizowaniu spotkań w Poznaniu i Trzemesznie, urządzani zabaw towarzyskich, wygłaszaniu referatów i prelekcji oraz organizowaniu wycieczek. Działalność ta jest kontynuowana do dzisiaj.

W 1927 roku Związek przekształcił się w Akademickie Koło Trzemesznian, które działało na Uniwersytecie Poznańskim. W związku ze zmianami prawa w połowie lat trzydziestych Koło przekształciło się w Zrzeszenie Byłych Uczniów Gimnazjum w Trzemesznie, które istniało do 1939 roku. Po II wojnie światowej przez wiele lat, pomimo różnych prób, ruch absolwencki nie przybrał sformalizowanego kształtu. Niemniej wychowankowie odczuwali potrzebę wspólnego działania, czego dowodem są kolejne zjazdy absolwentów, jak i działalność fundacyjna na rzecz szkoły.

Dopiero w 1983 roku działania te przybrały sformalizowane ramy i utworzono Wielkopolskie Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum w Trzemesznie, w którego skład weszli także członkowie przedwojennych organizacji.  

Każdy z obecnych otrzymał noworoczny prezent w postaci wydanego kalendarza ściennego "Trzemeszeński Kalendarz Historyczny 2025" fot. Paweł Lachowicz

Piątkowe spotkanie opłatkowo-jubileuszowe stało się okazją do odsłonięcia przez prezeskę Stowarzyszenia prof. Danutę Konieczkę-Śliwińską pamiątkowej tablicy w 100. rocznicę założenia Związku Byłych Uczniów Państwowego Gimnazjum w Trzemesznie. Na pamiątkowej tablicy czytamy: W 100. rocznicę założenia Związku Byłych Uczniów Państwowego Gimnazjum w Trzemesznie. Wdzięczni członkowie Wielkopolskiego Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie. 1925-2025.

Odsłonięcia pamiątkowej tablicy dokonała prof. Danuta Konieczka - Śliwińska fot. Paweł Lachowicz

Tablicę poświęcił proboszcz trzemeszeńskiej parafii ks. prałat Piotr Kotowski. Podczas uroczystości odbyło się przedstawienie teatralne Opowieść wigilijna w wykonaniu uczniów ZSOiZ w Trzemesznie w składzie: Wiktoria Brzewińska, Jagoda Zaręba, Klaudia Rosołek, Michalina Kaźmierczak, Wiktoria Grzegorska, Amelia Wieczorek, Marcelina Kapela, Milena Hołoga, Magdalena Liberkowska, Lena Krause, Kacper Półciniak, Jakub Filipiak, Błażej Gapiński, Michał Kaczmarek oraz ze Szkoły Podstawowej nr 1 układ taneczny zaprezentowały Ada Kapela i Julia Dziel. Przedstawienie zostało przygotowane przez nauczycieli języka polskiego Jagodę Woźniak i Jana Dzimian. 

Ponadto każdy z obecnych otrzymał noworoczny prezent w postaci wydanego kalendarza ściennego Trzemeszeński Kalendarz Historyczny 2025. Na kolejnych kartach kalendarza zamieszczone są archiwalne fotografie, a wśród nich zdjęcia ze spotkania opłatkowego z 2016, 2020 i 2024 roku, Zarząd pierwszego stowarzyszenia absolwentów z 1925 roku, prezesi stowarzyszeń absolwenckich: Bogdan Maciejewski, Wiktor Andrzejewski, dr Michał Posadzy, Damian Jur, Kazimierz Kurtyka i prof. Danuta Konieczka-Śliwińska.

Miesiąc marzec obrazują zdjęcia z wieczoru wspomnień zorganizowany przez członków Szarych Szeregów w 1991 roku, miesiąc kwiecień - zdjęcia z uroczystości odsłonięcia tablic pamiątkowych ku czci wychowawców i wychowanków, którzy zginęli w trakcie II wojny światowej, która odbyła się 26 kwietnia 1986 roku. Maj ozdobiony jest zdjęciem Rajdu Rowerowego Mieczownica z 2013 roku, czerwiec obrazuje spotkanie roczników 1950-1954 oraz ich nauczycieli z 1984 roku na tle trzemeszeńskiej bazyliki, lipiec obrazują zdjęcia z sesji poświęconej historii szkoły zorganizowanej z okazji 210-lecia placówki w kwietniu 1986 roku, sierpień - zdjęcia ze Zjazdu Absolwentów z 2016 roku, wrzesień - zdjęcie pierwszego powojennego zjazdu wychowanków Gimnazjum w Trzemesznie z 14 września 1947 roku, październik - zdjęcia z festiwalu ba Live z 2022 roku, listopad - zdjęcia z uroczystości odsłonięcia tablicy poświęconej powstańcom z 1848 i 1863 roku, która odbyła się w 1935 roku oraz przywrócenia szkole imienia Michała Kosmowskiego z 1987 roku, a także tablicy poświęconej ofiarom II wojny światowej odsłoniętej w 2019 roku, natomiast grudzień obrazują zdjęcia wydanych przez WSWGiL publikacji.

Na ostatniej stronie kalendarza opisane są wszystkie uroczystości z których opublikowane zostały na kartach kalendarza zdjęcia. Kalendarz został przygotowany przy współpracy z Gminą Trzemeszno oraz Wielkopolskim Stowarzyszeniem Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie. Wydawcą kalendarza jest Cyfrowe Zbiory Archiwaliów Trzemeszeńskich CZAT. Jego opracowaniem zajął się Artur Bilewski, a wsparciem merytorycznym służyli Maciej Adamski i Hanna Posadzy.

Okładka wydanego historycznego kalendarza, który otrzymali uczestnicy uroczystości fot. Paweł Lachowicz

Po uroczystości w trzemeszeńskiej bazylice odprawiona została msza św. w intencji profesorów i wychowanków szkoły, a następnie odbyło się walne zebranie członków stowarzyszenia. Podczas uroczystości dr Danuta Śliwińska – Konieczka zaprosiła wszystkich chętnych na Regionalną Konferencję Naukową Dla dobra Szkoły, Trzemeszna, Wielkopolski i Ojczyzny, która odbędzie się 23 stycznia w Collegium Historicum UAM, ul. Uniwersytetu Poznańskiego 7 w Poznaniu.  

W części artystycznej uczniowie ZSOiZ w Trzemesznie zaprezentowali przedstawienie teatralne "Opowieść wigilijna". Natomiast uczennice Szkoły Podstawowej nr 1 zaprezentowały  układ taneczny  fot. Paweł Lachowicz

Historia Wielkopolskiego Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie przedstawiona podczas spotkania opłatkowego 10 stycznia przez prof. Danutę Konieczkę-Śliwińską.

 Wielkopolskie Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie zostało utworzone w 1983 roku z inicjatywy absolwentów liceum i gimnazjum w Trzemesznie. W ten sposób podtrzymano długoletnią tradycję stowarzyszeń absolwentów trzemeszeńskiej szkoły. Pierwszą bowiem organizację skupiającą wychowanków i absolwentów utworzono 23 stycznia 1925 roku w Poznaniu pod nazwą Związek Byłych Uczniów Państwowego Gimnazjum w Trzemesznie. W 1927 roku organizacja ta przekształciła się w Akademickie Koło Trzemesznian przy Uniwersytecie Poznańskim i weszła w skład Zrzeszenia Akademickich Kół Regionalnych. Po II wojnie światowej nie doszło do formalnego wznowienia działalności tej organizacji. Wielu jej członków zginęło w trakcie działań wojennych, część rozproszyła się w czasie okupacji. Dopiero w latach 80. XX wieku udało się reaktywować organizację wychowanków w formie Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum w Trzemesznie.

Na karcie kalendarza z miesiącem luty zamieszczone są zdjęcia zarządu pierwszego stowarzyszenia absolwentów z 1925 roku oraz prezesi stowarzyszeń absolwenckich: Bogdan Maciejewski, Wiktor Andrzejewski, dr Michał Posadzy, Damian Jur, Kazimierz Kurtyka i prof. Danuta Konieczka  - Śliwińska fot. z kart kalendarza Paweł Lachowicz

Stowarzyszenie w swojej działalności nawiązuje do tradycji przedwojennych stowarzyszeń absolwentów Państwowego Gimnazjum i Liceum w Trzemesznie. Powołany w  1925 roku przez studentów Uniwersytetu Poznańskiego Związek Byłych Uczniów Państwowego Gimnazjum w Trzemesznie postawił sobie za cel przede wszystkim utrzymywanie koleżeńskiej łączności między byłymi uczniami Gimnazjum, utrzymywanie kontaktów ze Szkołą oraz zacieśnienie więzi kulturalno-oświatowej z mieszkańcami Trzemeszna. Związek organizował liczne zebrania i imprezy towarzyskie. Poza tym członkowie Związku angażowali się w pracy społecznej na terenie miasta Trzemeszna, wygłaszając m.in. referaty w auli gimnazjalnej na spotkaniach organizowanych przez miejscowy Komitet Towarzystwa Czytelni Ludowych. Związek Byłych Uczniów licznie współorganizował uroczystości z okazji 150-lecia istnienia Gimnazjum w 1926 r.

Rozwijający się Związek został w 1927 roku przekształcony w Akademickie Koło Trzemesznian, które miało podobne cele jak poprzedni Związek. Współpracowało ono m.in. z Kółkiem Historycznym im. Lelewela i z redakcją szkolnego czasopisma szkolnego „Zorza”. W tym czasie nakładem AKT ukazało się opracowanie monograficzne pt. „Trzemeszno - szkic regionalny o niespokojnym mieście powstańców", którego autorem był prezes Koła Bogdan Maciejowski (student Wydziału Prawno-Ekonomicznego UP). W roku 1935, na skutek zarządzenia ówczesnego Ministra Oświaty Janusza Jędrzejewicza z roku 1933, nastąpiła likwidacja większości kół regionalnych działających przy Uniwersytecie Poznańskim, zrzeszających jednocześnie studentów i osoby spoza uczelni.

Wychowankowie, nie mogąc pogodzić się z likwidacją AKT, powołali w 1935 roku nową organizację - Zrzeszenie Byłych Uczniów Gimnazjum w Trzemesznie, które zarejestrowali w Starostwie Powiatowym w Mogilnie. Zrzeszenie Byłych Uczniów kontynuowało zadania poprzednich organizacji koleżeńskich pod przewodnictwem kolejnych prezesów: Wiktora Andrzejewskiego (maturzysty z 1932 roku, studenta prawa na UP), Zbigniewa Widelickiego (maturzysty z 1931 roku, student Wyższej Szkoły Handlowej w Poznaniu) oraz Edmunda Swędrzyńskiego (maturzysty z 1933 roku, również student Wyższej Szkoły Handlowej w Poznaniu), który zginął w dniu 10 września 1939 roku podczas bohaterskiej obrony Trzemeszna przed wkraczającym wojskiem niemieckim.

Wybuch wojny przerwał działalność Zrzeszenia Byłych Uczniów Gimnazjum, a wychowawców i wychowanków rozproszył po kraju i poza nim. Jednak nawet koszmar okupacji nie był w stanie przerwać więzi przyjaźni i koleżeństwa. Wprawdzie w pierwszych latach po wojnie nie doszło do reaktywowania organizacji byłych uczniów Gimnazjum, utrzymywali oni jednak kontakty oraz aktywnie uczestniczyli w odbudowie doszczętnie zniszczonej przez okupanta Szkoły.

Już w 1947 roku odbył się pierwszy powojenny zjazd koleżeński, na który przybyło około 150. wychowanków oraz kilku byłych nauczycieli - wzięli oni udział w uroczystości oddania do użytku części odbudowanego gmachu szkolnego. W 1958 r. poznańskie środowisko wychowanków wespół z grupą wychowanków zamieszkałych w Trzemesznie podjęło inicjatywę zorganizowania kolejnego zjazdu koleżeńskiego w Trzemesznie, na który przybyło około pięciuset osób. Było to spotkanie trzech pokoleń wychowanków, seniorów uczęszczających jeszcze do progimnazjum w okresie zaboru pruskiego, byłych uczniów z lat 1920-1939 oraz roczników z lat 1945-1958.Kolejny zjazd wychowanków odbył się w 1967 roku z okazji 190. rocznicy założenia Szkoły. Na zjazd przybyło ponad 600. wychowanków. Podjęto uchwałę, aby jak najwcześniej powołać do życia organizację koleżeńską na wzór Zrzeszenia Byłych Uczniów Państwowego Gimnazjum w Trzemesznie istniejącego w okresie międzywojennym. Niestety, realizacja tego zamierzenia trwała aż do początku lat 80. Wówczas to powstała grupa inicjatywna, która pod przewodnictwem dra Michała Posadzego oraz z udziałem naukowców z UAM: prof. Czesława Łuczaka i doc. Jana Leśnego podjęła starania powołania Stowarzyszenia Wychowanków, co ziściło się w 1983 roku.

Stowarzyszenie utrzymuje się ze składek członkowskich, dotacji oraz środków pozyskiwanych od sponsorów. Siedziba stowarzyszenia do niedawna znajdowała się w Poznaniu, natomiast od 2015 roku jest nią Trzemeszno.

Silne związki koleżeńskie od zarania dziejów szkoły były i są cechą charakterystyczną dla Almae MatrisTremesnesis. Pobierało w niej naukę wielu wybitnych naukowców, polityków, dostojników Kościoła, przemysłowców oraz ludzi ze świata kultury i sztuki, wystarczy wspomnieć np. Jędrzeja Śniadeckiego, Hipolita Cegielskiego, Mariana Langiewicza, abp Floriana Stablewskiego, ks. prof.  Stanisława Kozierowskiego, czy prof. Czesława Łuczaka. Uczniowie i absolwenci trzemeszeńskiego gimnazjum brali udział w wielu zrywach niepodległościowych i walkach w obronie Ojczyzny, zarówno na ziemiach polskich, jak i poza jej granicami. Na szczególne podkreślenie zasługuje zwłaszcza zaangażowanie grupy 60 uczniów w powstanie styczniowe 1863 roku, za co w odwecie władze pruskie zlikwidowały gimnazjum w Trzemesznie. Tylko w latach 1922-2024 mury Szkoły opuściło ponad 8 tys. wychowanków.

Celem stowarzyszenia jest podtrzymywanie tych relacji koleżeńskich, współpraca z Liceum Ogólnokształcącym im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie, praca na rzecz środowiska lokalnego i regionalnego, popularyzacja historii Trzemeszna i Wielkopolski oraz pielęgnowanie i kultywowanie tradycji szkolnych.

Na karcie kalendarza z miesiącem wrzesień zamieszczone jest zdjęcie pierwszego powojennego zjazdu wychowanków Gimnazjum w Trzemesznie z 14 września 1947 roku fot. z kart kalendarza Paweł Lachowicz

Stowarzyszenie od początku swego istnienia wpisuje się swoją działalnością w życie społeczne i kulturalne Wielkopolski, dbając o zachowanie prawie 250-letniego dziedzictwa Kolegium Trzemeszeńskiego, powstałego w nurcie nowoczesnych reform oświatowych XVIII wieku. Gromadzi informacje na temat historii Szkoły, Trzemeszna i regionu, upowszechnia je i wydaje publikacje. Integruje rozległą społeczność absolwentów i wychowanków Szkoły, zamieszkałych w większości na terenie Wielkopolski. Silnymi więzami łączy Trzemeszno i Poznań, utrzymując kontakty ze środowiskiem naukowym i akademickim, a także propagując Trzemeszno w środowisku poznańskim. Swoją aktywnością upowszechnia wartości ideowe i kulturalne ważne dla Wielkopolski, jak patriotyzm, odpowiedzialność czy zaangażowanie społeczne.

W styczniu 2025 r. Stowarzyszenie obchodzi 100. rocznicę założenia pierwszej organizacji absolwenckiej „Związku Byłych Uczniów Gimnazjum Państwowego w Trzemesznie”. Uhonorowanie go nagrodą/odznaczeniem przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu byłoby docenieniem wieloletniej działalności wychowanków trzemeszeńskiej Szkoły, która zaczęła się na Uniwersytecie Poznańskim, a także podkreśleniem znaczenia współpracy z Uczelnią.

Posiadane odznaczenia przez Stowarzyszenie:

* 14 października 1991 r. - Odznaka Honorowa "Za Zasługi dla Oświaty” nadana przez Ministra Edukacji Narodowej („W uznaniu szczególnych osiągnięć w działalności na rzecz rozwoju szkół i innych placówek oświatowo-wychowawczych oraz pomocy nauczycielom”).

* 8 maja 2009 r. - Medal "Za zasługi dla miasta i gminy Trzemeszno” nadany przez Radę Miejską Trzemeszna (jako "wyraz najwyższego uznania za działalność w zakresie popularyzacji miasta Trzemeszna oraz propagowania wartości ideowych i kulturalnych związanych z Ziemią Trzemeszeńską”).

Paweł Lachowicz