Gwiazdy z poddasza liceum

Zespół Szkół Licealnych w Strzelnie
     Gwiazdy z poddasza liceum
     To pierwsze obserwatorium astronomiczne, jakie powstało na terenie ziemi mogileńskiej. Kosztowało budżet powiatu mogileńskiego około 71.000 zł.

     ASTROBAZA ZA DROGA
     Idea zbudowania obserwatorium astronomicznego przy Zespole Szkół Licealnych w Strzelnie powstała, gdy szkoła znalazła się na liście 11 szkół w województwie, przy których miały powstać astrobazy. Przypomnijmy, że 25 września 2008 r. w Kujawsko-Pomorskim Centrum Edukacji Narodowej w Toruniu odbyło się spotkanie dyrektorów szkół i nauczycieli fizyki z 12 wytypowanych szkół z całego województwa kujawsko-pomorskiego z dyrektorem Departamentu Edukacji, Sportu i Turystyki Urzędu Marszałkowskiego Czesławem Ficenerem w sprawie projektu budowy 12 obserwatoriów astronomicznych w wytypowanych szkołach. Inicjatorem i pomysłodawcą tego pomysłu był Urząd Marszałkowski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika i Obserwatorium Astronomiczne w Piwnicach. W związku z tym, że rok 2009 ogłoszony był rokiem astronomii, województwo kujawsko-pomorskie chciało uczcić ten rok wybudowaniem 12 obserwatoriów astronomicznych i nazwaniem ich znakami zodiaku. Pomysłodawcy projektu chcieli w ten sposób zainteresować młodzież astronomią, by dzięki temu kontynuować naukowe tradycje naszego regionu.
     W założeniach astrobazy miały powstać przy podstawówkach, gimnazjach i liceach.
Wśród 12 szkół wytypowanych do realizacji projektu znalazł się także Zespół Szkół Licealnych w Strzelnie. Jednak astrobaza przy strzeleńskim liceum nie powstała, ponieważ powiat ze względu na bardzo wysokie koszty realizacji przedsięwzięcia zrezygnował z uczestnictwa w projekcie.
     Koszt jednego ośrodka, jak wówczas mówiono, sięgał kwoty około 150 tys. zł. Część pieniędzy miała popłynąć z UE, bo program wpisany był na listę projektów kluczowych Regionalnego Programu Operacyjnego. Część miał dołożyć Urząd Marszałkowski.
     Natomiast koszty powiatu to miała być kwota rzędu 70 tys. zł plus koszty związane z eksploatacją i zatrudnieniem osoby odpowiedzialnej za opiekę oraz za udostępnianie astrobazy chętnym mieszkańcom.
     W ostateczności koszty okazały się zupełnie inne. - Urząd Marszałkowski oczekiwał od samorządów wsparcia finansowego w budowie w wysokości około 70 tys. zł i na to powiat był przygotowany. Takie też pieniądze były w budżecie zarezerwowane. Później okazało się, że na jednostki samorządowe spada obowiązek utrzymania tych obiektów i tutaj dość duże koszty wiązały się z płacami dla osób, które miały tym kierować. Chodziło tutaj o ponad 300 tys. zł w przeciągu 5 lat. Tutaj zarząd powiatu uznał, że są to pieniądze zbyt duże i po prostu nie przystąpił do projektu - mówił naszemu reporterowi dyrektor Marian Mikołajczak.
     Z wyliczeń przedstawionych wówczas przez wicestarostę Przemysława Zowczaka wynikało, że w latach 2009-2015 koszt wynosiłby 352 tys. zł. I była - to jego zdaniem - kwota wyliczona bardzo ostrożnie.

     POMYSŁ Z OBSERWATORIUM     
     Wówczas zrodził się pomysł na utworzenie obserwatorium astronomicznego, które choć nie należało do najtańszych, ostatecznie sfinalizowane zostało całkowicie z funduszy powiatu, który pod koniec 2009 r. zagospodarował środki finansowe na zakup i wykonanie kopuły, której docelowym miejscem usytuowania stało się poddasze oraz dach strzeleńskiego liceum.
     W kopule został zamontowany teleskop, dostarczony przez żywiecką firmę Uniwersał, wieloletniego producenta lunet i teleskopów. Zakupiony teleskop ma średnicę 8 cali, światłosiłę  f/10, jest to model LX90ACF wraz z oprzyrządowaniem, który został wyprodukowany przez Meade Instruments Corporation w Kalifornii. Teleskop jest wyposażony w dużą ogniskową (200 mm), odbiornik GPS oraz odpowiednie oprogramowanie, które pozwala na automatyczne namierzenie ponad 120 tys. obiektów kosmicznych. Dodatkowa kamera cyfrowa zamontowana na teleskopie znacznie poszerza możliwości obserwacyjne tego teleskopu.
     Przy jego pomocy można prowadzić obserwacje obiektów - księżyca, planet, gwiazd, mgławic oraz satelitów.
     Dzięki zasilaniu bateryjnemu oraz łatwemu montażowi można prowadzić obserwacje również w terenie, poza szkołą.
     Gdy wszystkie wymienione przyrządy zostały zamontowane zarząd powiatu wygospodarował kolejne fundusze i firma Uniwersał dostarczyła również do liceum obrotową kopułę sterowaną elektrycznie.

     PRZEBUDOWA PODDASZA
     Dzięki operatywności dyrektora Mariana Mikołajczaka natomiast udało się szybko zaadoptować odpowiednią część strychu, dzięki czemu cały układ można było zestawić i przygotować do pracy.
     - Mamy zatem już kompletne obserwatorium astronomiczne w naszej szkole. Teraz możemy jedynie myśleć, aby możliwości obserwacyjne teleskopu jeszcze znacznie poszerzyć. Zestaw będzie w pełni wykorzystany, jeżeli dodatkowo wzbogacimy go o szybki komputer, zestaw okularów, projektor video o dużej jasności, cyfrową stacje meteo, laserowy wskaźnik dużej mocy, atlas nieba oraz komplet mapek nieba. Takie obserwatorium szkole jest bardzo potrzebne z wielu powodów. Po pierwsze, uczniowie bardzo interesują się astronomią, po wtóre, z takiego obserwatorium mogą korzystać nie tylko uczniowie, ale wszyscy zainteresowani mieszkańcy Strzelna i okolic. W szkole średniej nie ma osobnego przedmiotu astronomia, jak to bywało kiedyś, zatem dodatkowa - zdobyta na podstawie obserwacji astronomicznych - wiedza jest bezcenna. Strzelno ma dodatkowy powód, aby takie obserwatorium astronomiczne posiadać z racji urodzenia się tutaj Alberta Abrahama Michelsona, którego osiągnięcia na polu astronomii są ogromne, a jego interferometr gwiazdowy jest nazywany nadzieją astronomów XXI wieku - powiedział nauczyciel fizyki strzeleńskiego liceum oraz koordynator projektu Tomasz Kardaś.
Ostatecznie szkolne obserwatorium astronomiczne kosztowało powiat mogileński w sumie 71 tys. zł. Przez cały ten okres Przemysław Zowczak skutecznie monitorował zadanie, doprowadzając do finalizacji tego przedsięwzięcia.
     TO BĘDZIE MAGNES
     Uroczyste otwarcie obserwatorium odbyło się w poniedziałek 15 listopada. Oprócz społeczności szkolnej w uroczystości uczestniczyły władze powiatowe, dyrekcja i grono pedagogiczne szkoły oraz profesorowie z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika z Torunia: astronom Andrzej Woszczyk oraz również astronom Jan Hanasz z żoną Anną.
     Na poddaszu szkoły goście mogli podziwiać powstałe centrum astronomii oraz wystawę materiałów o nobliście ze Strzelna Albercie Abrahamie Michelsonie, zgromadzonych przez Tomasza Kardasia.
     W rozmowie z dyrektorem szkoły Marianem Mikołajczakiem dowiedzieliśmy się, że w planach szkoły jest zainstalowanie najprawdopodobniej w przyszłym roku, w holu szkoły projektora, po to, aby można było oglądać to co na żywo oglądane będzie w teleskopie.
     Natomiast w pomieszczeniu wygospodarowanym na potrzeby Centrum Astronomicznego mają zostać zainstalowane komputery, aby jednocześnie przy kilku stanowiskach można było oglądać obraz z teleskopu.
     - Powstałe obserwatorium ma szansę stać się magnesem, przyciągającym ambitną i uzdolnioną młodzież do samodzielnej pracy badawczej - powiedział dyrektor Marian Mikołajczak.
Więcej zdjęć w naszej internetowej galerii www.paluki.tygodnik.pl

Magdalena Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 979 (46/2010)