Paweł Edmund Strzelecki - badacz, podróżnik, odkrywca, filantrop

20 września w Domu Kultury i Strażaka w Orchowie odbył się wernisaż wystawy poświęconej niezwykłemu podróżnikowi Pawłowi Edmundowi Strzeleckiemu, który przez pewien okres swego życia mieszkał na terenie gminy Orchowo. Znany jest on w świecie, jako wybitny odkrywca, filantrop i badacz Australii.

WYSTAWA

Wystawę otworzyły dyrektorka orchowskiej biblioteki Magdalena Pęczkowska i Magdalena Kasprowicz z Towarzystwa Przyjaciół Gminy Orchowo, które po powitaniu wszystkich zgromadzonych przybliżyły postać bohatera piątkowego spotkania. - Zaszczytem jest dla nas, że Wielkopolanin, związany z naszą gminą należy do grona wielkich obywateli świata. Strzelecki był ceniony i lubiany przez zwykłych ludzi, wpływowych polityków i głowy państw - usłyszeli zebrani.

Portret Pawła Edmunda Strzeleckiego zaprezentowany podczas obchodów Roku Pawła Edmunda Strzeleckiego w 2023 roku fot. Paweł Lachowicz

Życiorys Pawła Edmunda Strzeleckiego opracował mieszkaniec Orchowa Wiktor Majewski.

Podczas wernisażu prelekcję dotyczącą samego bohatera oraz jego związku z Orchowem wygłosiły trzy osoby: autorka książki o Strzeleckim - Danuta Książkiewicz-Bartkowiak, Paweł Dragan i Stanisław Kaszyński.

ŻYCIORYS

Paweł Edmund Strzelecki, urodził się 20 lipca 1797 roku w podpoznańskiej Głuszynie, dziś leżącej w granicach Poznania. Pochodził ze zubożałej rodziny ziemiańskiej. Jego rodzice to Franciszek Strzelecki, żołnierz Kościuszki i uczestnik powstania w 1794 roku oraz Anna z Raczyńskich. Miał Siostrę Izabelę i brata Piotra.

W 1801 roku rodzina Strzeleckich przeprowadziła się do Skubarczewa - dziś gmina Orchowo, gdzie rodzice wydzierżawili majątek ziemski. Niestety rodzice Pawła w krótkim czasie zmarli, a on sam w 1807 roku opuścił Skubarczewo i zamieszkał u krewnych w Warszawie, a potem w Krakowie. W 1817 roku Paweł wraz z bratem Piotrem wrócili do Skubarczewa, gdzie mieszkała ich siostra Izabela z mężem Józefem Lipskim. Paweł Strzelecki nigdy nie zdobył wyższego wykształcenia, był samoukiem.

U progu dorosłości postanowił spełnić swoje młodzieńcze marzenia o podróżach. Na początek, korzystając z funduszy odziedziczonych po rodzicach, zwiedził Austrię, Czechy, Szwajcarię, Włochy i Dalmację. W 1829 roku wyjechał ostatecznie z Polski udając się do Francji, a od 1831 roku mieszkał w Wielkiej Brytanii. W 1834 roku wyruszył z Liverpoolu w swoją najdłuższą, trwającą 9 lat podróż dookoła świata. Dysponując majątkiem otrzymanym od swego przyjaciela, magnata Franciszka Sapiehy, Paweł Strzelecki zaplanował rozległe badania geograficzne, geologiczne, mineralogiczne, meteorologiczne, botaniczne, zoologiczne, a nawet etnograficzne i historyczne. Swoją działalność badacza i odkrywcy rozpoczął od Ameryki Północnej. Pierwsze obserwacje prowadził w Appalachach, na Florydzie i w Meksyku. W Kanadzie, nad Jeziorem Ontario odkrył bogate złoża rud miedzi, eksploatowane do dziś. Następnie udał się do Ameryki Południowej podróżując przez Kubę, Brazylię, Urugwaj, Argentynę, dotarł do Peru i Ekwadoru gdzie badał tamtejsze wulkany. Następnie odwiedził Chile, gdzie odkrył i opisał bogate złoża surowców mineralnych. Z Ameryki Południowej Strzelecki udał się na Pacyfik do Oceanii odwiedzając Hawaje i wyspy Polinezji. W 1839 roku rozpoczął badania Australii, Nowej Zelandii i Tasmanii. W Australii zbadał Wielkie Góry Wododziałowe zdobywając 12 marca 1840 roku ich najwyższy szczyt, któremu nadał nazwę Góra Kościuszki. Jak wszędzie, gdzie prowadził badania, również w Australii odkrył i udokumentował liczne złoża bogactw naturalnych, w tym największe na świecie pokłady węgla brunatnego, a także złoża węgla kamiennego, ropy naftowej, rud miedzi oraz złoto.

W 1843 roku wrócił do Anglii i zamieszkał w Londynie, gdzie zajął się opracowaniem wykonanych w czasie podróży badań i publikacją ich wyników. Jednym z najważniejszych jego dzieł, które ukazało się drukiem był Fizyczny opis Nowej Południowej Walii i Ziemi von Diemena, pierwsze kompleksowe i naukowe opracowanie, zawierające szeroką wiedzę o tamtej odległej części świata. Ogrom zaplanowanych i prowadzonych prac badawczych z tak wielu różnych dziedzin nauk przyrodniczych i dokumentowanie ich ręcznie sporządzanymi notatkami i rysunkami zadziwia tym bardziej, że nasz bohater pracował właściwie sam, poruszając się pieszo i dźwigając na plecach swój dobytek, w tym przyrządy do pomiarów naukowych.

Ze względu na zasługi Pawła Edmunda Strzeleckiego dla Australii, jego nazwiskiem nazwano między innymi dwa szczyty górskie, łańcuch górski, rzekę, jezioro, miasto, pustynię, rezerwat przyrody, gatunek eukaliptusa i jedną populację koali. Mieszkając już w Wielkiej Brytanii, w 1847 roku Strzelecki zasłynął, jako organizator pomocy dla głodującej Irlandii. Dzięki jego staraniom udało się zgromadzić fundusze na dożywianie 200 tysięcy irlandzkich dzieci, co uchroniło je przed śmiercią głodową.

Paweł Edmund Strzelecki zmarł 6 października 1873 roku w Londynie i tam został pochowany. W 1997 roku jego doczesne szczątki powróciły do Polski i złożone zostały w Krypcie Zasłużonych Wielkopolan w podziemiach kościoła Świętego Wojciecha w Poznaniu.

Sala Domu Kultury i Strażaka wypełniona była po brzegi. Wszystkie miejsca siedzące były zajęte fot. Paweł Lachowicz

WYSTAWA I ESCAPE ROOM

Po części oficjalnej wszyscy zaproszeni zostali do zwiedzania przygotowanej wystawy. - Życzymy państwu, by obejrzenie wystawy stało się inspiracją do poznawania nowych miejsc i ludzi, ciekawych zmian w życiu, nauki języków obcych i rozwijania pasji - mówiły Magdalena Pęczkowska i Magdalena Kasprowicz.

Główni organizatorzy wernisażu fot. Paweł Lachowicz

Atrakcją towarzyszącą wystawie był escape room, czyli pokój zagadek, który w atrakcyjny sposób przybliżał wiedzę o Strzeleckim. Był on dedykowany przede wszystkim młodszym odbiorcom, choć i dorośli byli zapraszani do zmierzenia się z wyzwaniami z różnych dziedzin nauki. W pokoju zagadek rozwiązywane zadania pozwoliły w atrakcyjny sposób poznać ciekawostki  z życia Pawła Strzeleckiego.

Program artystyczny mówiący o spotkaniu młodzieży z Pawłem Strzeleckim w dzisiejszych czasach zaprezentowali uczniowie ZSP w Orchowie fot. Paweł Lachowicz

PORTRET PODRÓŻNIKA

Nie zabrakło tez niespodzianki, otóż specjalnie na wernisaż Konrad Szary, artysta plastyk z Parlina (gm. Dabrowa) namalował portret Pawła Strzeleckiego, a Wiktor Majewski opracowany życiorys bohatera umieścił na ozdobnym grawertonie. W związku z tym, że w Zespole Szkolno-Przedszkolnym znajduje się panteon - galeria wybitnych postaci związanych  z gminą Orchowo zarówno Konrad Szary, jak i Wiktor Majewski przekazali swoje cenne upominki na ręce dyrektorki ZSP Joannie Chalińskiej. Portret Pawła Strzeleckiego znajdzie się wśród innych obrazów znajdujących się w szkolnej galerii. Co ciekawe wszystkie portrety oprócz jednego ze znajdujących się w galerii są autorstwa Konrada Szarego.

Magdalena Pęczkowska podczas wernisażu poinformowała, że Konrad Szary, artysta plastyk z Parlina (gm. Dąbrowa) namalował portret Pawła Strzeleckiego, a Wiktor Majewski opracowany życiorys bohatera umieścił na ozdobnym grawertonie fot. Paweł Lachowicz

SPEKTAKL W WYKONANIU UCZNIÓW

W części artystycznej wystąpili uczniowie ZSP w Orchowie: Szymon Horbiński, Mateusz Krześniak, Wiktoria Krześniak, Natalia Kustra i Kacper Kraska przygotowani przez nauczycielkę Joannę Spychalską, którzy zaprezentowali spektakl obrazujący w jaki sposób wyobrażają sobie dzisiaj spotkanie z Pawłem Edmundem Strzeleckim. Zaprezentowali to w taki sposób, jakby bohater przeniósł się w czasie do teraźniejszości i spotkał się z młodzieżą.  

Konrad Szary i Wiktor Majewski przekazują portret i biogram Pawła Edmunda Strzeleckiego na ręce dyrektorki ZSP w Orchowie Joanny Chalińskiej fot. Paweł Lachowicz

Na zakończenie Magdalena Pęczkowska i Magdalena Kasprowicz podziękowały prelegentom oraz Konradowi Szaremu i Wiktorowi Majewskiemu bukietami kwiatów.

Podczas przygotowywania wystawy organizatorzy nawiązali współpracę z Uniwersytetem Artystycznym w Poznaniu, a prace studentów tej uczelni wzbogaciły wystawę. Udało się też pozyskać materiały i podjąć współpracę z instytucjami kulturalnymi w Australii, gdzie znajduje się ogromna ilość pamiątek po Strzeleckim.

Podziękowania dla prelegentów podczas wernisażu fot. Paweł Lachowicz

Wystawa prezentująca życie i dorobek Strzeleckiego będzie eksponowana w formie banerów na ogrodzeniu orchowskiego przedszkola, a w dalszej kolejności przy wszystkich placówkach oświatowych na terenie gminy.

Podczas wernisażu każdy chętny miał możliwość zakupienia książki poświęconej życiu Strzeleckiego autorstwa Danuty Książkiewicz-Bartkowiak pt. Paweł Edmund Strzelecki - Obywatel Świata. Citizen Of The World. Dodatkowo każdy chętny miał możliwość wpisania się do pamiątkowej księgi, która wystawiona była w holu Domu Kultury i Strażaka.

Mieszkańcy z zaciekawieniem oglądali zaprezentowane na wystawie eksponaty fot. Paweł Lachowicz

ORGANIZATORZY

Organizatorem wystawy byli wójt Orchowa Grzegorz Matkowski, Biblioteka Publiczna gminy Orchowo z dyrektorką Magdaleną Pęczkowską i Towarzystwo Przyjaciół Gminy Orchowo z prezesem Pawłem Błaszczykiem. Wydarzenie mogło odbyć się dzięki pozyskanej dotacji przez Towarzystwo Przyjaciół Gminy Orchowo z samorządu województwa wielkopolskiego  w ramach konkursu Nasza wieś, naszą wspólna sprawą, z projektu Z małej wsi w wielki świat.

Okładka książki o Pawle Edmundzie Strzeleckim autorstwa Danuty Książkiewicz-Bartkowiak fot. Paweł Lachowicz

Paweł Lachowicz