Średniowieczna chata

Badania archeologiczne na strzeleńskim Rynku
     Średniowieczna chata
     Ewentualne odkrycie reliktów drewnianego ratusza pozwoli zakończyć spór między historykami co do czasu otrzymania przez Strzelno praw miejskich - uważa szef archeologów Krystyna Sulkowska-Tuszyńska.

   RATUSZ A PRAWA MIEJSKIE
   W tym roku archeolodzy założyli 13 stanowisk archeologicznych, w tym na samym Wzgórzu Św. Wojciecha 12 i 1 na Rynku. Tydzień temu pisaliśmy o pracach archeologów na placu między Rotundą św. Prokopa a bazyliką św. Trójcy. Dziś o wykopaliskach na Rynku.
Po raz pierwszy niewielkie wykopy (sondaże) założono na Rynku w 1984 roku. Wynikało z nich, że Rynek powstał około XIV wieku. Podobnie jak przedtem prace archeologiczne w centrum Strzelna prowadzone są na obrzeżach. Tegoroczne badania - jak mówi szef archeologów Krystyna Sulkowska-Tuszyńska - są przygotowaniem do dokonania ważnego i cennego odkrycia. Są bardzo duże szanse, że w następnych latach uda się dokonać odkrycia szczątków drewnianego ratusza pochodzącego z średniowiecza, który zgodnie z tym, co mówią źródła pisane spłonął w XV wieku.
Odkrycie szczątków średniowiecznego ratusza jest bardzo ważne dla Strzelna, ponieważ historycy toczą spór co do czasu otrzymania przez Strzelno praw miejskich. Krystyna Sulkowska-Tuszyńska mówi, że według jednych historyków Strzelno otrzymało prawa miejskie w I połowie XIII wieku. Z kolei inni naukowcy przesuwają datowanie tego wydarzenia na koniec XIV wieku.
Zdaniem archeologów, średniowieczny ratusz można z dużym prawdopodobieństwem lokalizować w centralnym miejscu Rynku. W miejscu gdzie do czasów powojennych stał pochodzący z 1820 r. kościół protestancki. Ciekawe jednak jest coś innego. Otóż kościół został wzniesiony na miejscu murowanego ratusza  zniszczonego w pożarze, który trawił miasto w XVIII wieku. Wraz z ratuszem spłonęło również archiwum miejskie. Barokowy ratusz został najprawdopodobniej wzniesiony właśnie na szczątkach drewnianego ratusza średniowiecznego. Tak więc odkrycie pozostałości po pierwszym średniowiecznym ratusza, przyczyniłoby się według Krystyny Sulkowskiej-Tuszyńskiej do dokładniejszego ustalenia czasu, kiedy Strzelno otrzymało prawa miejskie.
   ŚREDNIOWIECZNA CHATA
   Co prawda w tym roku na pewno nie zostaną odkryte szczątki ratusza, ale już dokonano bardzo cennego odkrycia, które rzuca światło na historię osadnictwa w Strzelnie. Pod fragmentami bruku w miejscu, w którym stała niewielka stacyjka paliwowa (nie chodzi o stację paliw, która funkcjonowała jeszcze w latach 90-tych ubiegłego wieku, ale o znacznie wcześniejszy obiekt), odkryto na głębokości 2,5 metra pozostałości po chacie (ziemiance) drewnianej. Są to ślady po obiekcie, które zachowały się w postaci smug spalenizny. W ocenie Krystyny Sulkowskiej-Tuszyńskiej, sama głębokość, na której dokonano odkrycia reliktu wskazuje, że możemy mieć do czynienia z okresem sprzed powstaniem miasta - zanim jeszcze wytyczono Rynek i parcele wokół niego przeznaczone na boczną zabudowę Rynku.
     Wstępne datowanie wskazuje, że średniowieczna chata pochodzi z XIII lub 2 połowy XII wieku. Datowania dokonano m.in.  na podstawie fragmentów odnalezionej ceramiki oraz sprzączki od pasa. Za tym, że znalezisko służyło celom bytowym świadczy odnalezienie kości zwierzęcych.
Odkrycie średniowiecznej chaty może potwierdzać to, co zapisano w  źródłach historycznych, według których siostry norbertanki otrzymały na początek kilkanaście wsi i osad, wśród których znalazło się właśnie Strzelno.
    Krystyna Sulkowska-Tuszyńska powiedziała nam, że odkrycia dokonano przy okazji poszukiwania tzw. budynku wagi, który był związany z ratuszem. Najczęściej budynek wagi był usytuowany na obrzeżach Rynku, podczas gdy ratusz stał w centrum.

 Sławomir Gacek

Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 650 (31/2004)