Chce wydać książkę o Moraczewskim

Tadeusz Panowicz materiały do książki o Jędrzeju Moraczewskim zebrane ma na razie w rękopisie

             fot. Roman Wolek

Jędrzej Moraczewski, premier Polski, Trzemeszno
     Chce wydać książkę o Moraczewskim
     Jędrzej Moraczewski urodził się w Trzemesznie. Jego rząd przetrwał zaledwie kilka miesięcy. Przeszedł jednak do historii dwoma dekretami: o 8-godzinnym dniu pracy oraz o przyznaniu kobietom po raz pierwszy w historii praw wyborczych i możliwości udziałów w głosowaniach.

     Być może już niedługo powstanie książka o Jędrzeju Moraczewskim, urodzonym w Trzemesznie pierwszym premierze Polski. Taką książkę chce wydać Tadeusz Panowicz z Imielenka (gm. Kłecko), znany regionalista, publicysta i bibliofil.
     Tadeusz Panowicz materiały do książki o Jędrzeju Moraczewskim zbierał od 5 lat. Zdobywał je m.in. w: Archiwum Państwowym w Poznaniu, Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie oraz korzystając ze zbiorów specjalnych Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu. Książka ma składać się z części poświęconych m.in.: młodości Jędrzeja Moraczewskiego, jego rodzinie, działalności politycznej, działalności poselskiej i związkowej oraz pełnieniem funkcji premiera. Tadeusz Panowicz na razie materiały do publikacji ma spisane długopisem. Środki na wydanie książki próbuje pozyskać także od gminy Trzemeszno. Rozmawiał już na ten temat z burmistrzem Krzysztofem Derezińskim i jest umówiony na kolejne spotkanie w tej sprawie. Jednak jak na razie nie otrzymał jasnej deklaracji, czy gmina może dołożyć środki na ten cel. Tadeusz Panowicz ocenia, że na wydanie książki potrzebna byłaby kwota około 6.000 zł.
     - Jędrzej Moraczewski jest jednym z najsłynniejszych ludzi urodzonych w Trzemesznie, więc chciałbym, żeby gmina Trzemeszno dołożyła się do wydania książki - mówi Tadeusz Panowicz, dodając, że taka publikacja byłaby dobrą promocją Trzemeszna.
     Przypomnijmy, że szerzej o postaci Jędrzeja Moraczewskiego pisaliśmy w Pałukach w 2005 r. w artykule: Jędrzej Moraczewski - premier z Trzemeszna.  
     Jędrzej Moraczewski urodził się w Trzemesznie 13 stycznia 1870 r. W grodzie Kilińskiego spędził też pierwsze lata swego życia. Później cała rodzina przenosiła się tam, gdzie przenoszono do pracy jego ojca, najpierw do Pleszewa a później do Bydgoszczy, Krakowa i Lwowa. Po zdaniu matury Jędrzej Moraczewski podjął studia na Politechnice Lwowskiej. Studiował najpierw na wydziale mechaniki, a później inżynierii. Podczas studiów zaangażował się w pracę polityczną. Od 1893 r. został członkiem Galicyjskiej Partii Socjaldemokratycznej, przemianowanej w 1897 r. w Polską Partię Socjaldemokratyczną Galicji i Śląska Cieszyńskiego. Pierwszą pracę podjął jako rysownik w Biurze Drogowym Wydziału Krajowego. Od 1 października 1894 r. odbywał służbę wojskową w 2. korpusie Pułku Artylerii Polowej. Później pracował w kierownictwie budowy Kolei Państwowych w Tarnopolu, gdzie szybko awansował na kierownika jednego z odcinków linii kolejowej Tarnopol - Kopyczyńce. 17 października 1896 roku Jędrzej Moraczewski wziął ślub z Zofią Gostkowską, córką profesora Politechniki Lwowskiej. Małżeństwo okazało się udane. Zofia Moraczewska towarzyszyła swojemu mężowi przez 48 lat.
     W 1907 r. Jędrzej Moraczewski został posłem parlamentu w Wiedniu, jako członek PPSD. W 1912 r. związał się z Ruchem Strzeleckim organizowanym przez Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego, a następnie wstąpił do Legionów. Pod koniec 1914 roku Józef Piłsudski mianował go na stopień porucznika oraz delegował do Komendy Legionów i Naczelnego Komitetu Narodowego. W szybkim czasie uzyskał awans na stopień kapitana. Po upadku Austro-Węgier w listopadzie 1918 r. w nowo powstałym Tymczasowym Rządzie Ludowej Republiki Polskiej Jędrzej Moraczewski został Ministrem Poczty i Komunikacji. Po nieudanej próbie stworzenia rządu przez Ignacego Daszyńskiego, misję tworzenia rządu Józef Piłsudski powierzył Moraczewskiemu. Rząd kierowany przez Jędrzeja Moraczewskiego wydał wiele dekretów, m.in. o 8-godzinnym dniu pracy i opiece społecznej. W wyniku jednego z dekretów po raz pierwszy w historii Polski, kobiety uzyskały prawo wyborcze do udziału w głosowaniach. Rząd Moraczewskiego utrzymał się do 16 stycznia 1919 roku. Po upadku rządu Jędrzej Moraczewski został posłem Sejmu Ustawodawczego. Przez socjalistów został wybrany przewodniczącym Związku Polskich Posłów Socjalistycznych. Został także jednym z wicemarszałków Sejmu. W 1920 r. zamieszkał z całą rodziną w Sulejówku pod Warszawą.
     W 1920 r. działał w Wydziale Wojskowym PPS. W czasie zagrożenia przed atakiem Armii Czerwonej werbował ochotników do wojska. Awansował do stopnia majora. W sierpniu 1922 r. został przez swoją partię oddelegowany do USA w celu nawiązania stosunków z tamtejszymi polskimi socjalistami. Po powrocie został wybrany na posła sejmu I kadencji 1922-1927.
     Gdy wybuchła II wojna światowa Jędrzej Moraczewski miał 69 lat. W grudniu 1940 r. został usunięty przez Niemców ze swojego mieszkania. Zginął 5 sierpnia 1944 r. w Sulejówku podczas walk wojsk niemieckich z radzieckimi. Istnieją dwie hipotezy jego śmierci. Jedna mówi o tym, że przypadkowy strzał żołnierza radzieckiego przebił ścianę i trafił siedzącego przy stole Jędrzeja Moraczewskiego w krtań. Według drugiej został trafiony przypadkowym odłamkiem pocisku artyleryjskiego. Prochy Jędrzeja Moraczewskiego zostały złożone na cmentarzu wojskowym w Warszawie. Jędrzej Moraczewski został dwukrotnie odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy, dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych oraz raz Krzyżem Niepodległości.

Roman Wolek
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1223 (29/2015)