Interaktywny przewodnik po trzemeszeńskim lapidarium

Od teraz siedząc w domu każdy zainteresowany może skorzystać z internetowego przewodnika po Cmentarzu Żydowskim w Trzemesznie Wirtualna mapa lapidarium.

Klikając w interaktywną mapkę z macewami można znaleźć informacje o pochowanej na cmentarzu osobie. Pod ikonką każdej z macew znajduje się krótka informacja o zmarłym i tłumaczenia inskrypcji z danej macewy, także w języku angielskim. Warto dodać, że doskonale działa też w telefonie komórkowym.

Zbudowany z kamienia pomnik na Cmentarzu Żydowskim w Trzemesznie fot. Magdalena Lachowicz

Pomysłodawczynią i koordynatorką prac przy powstaniu przewodnika jest Agnieszka Kostuch. We wspólnym dziele swój udział mieli także tłumaczki języka angielskiego Katarzyna Smialkowski i Weronika Pietz, judaiści dr Jolanta Kruszniewska, dr Sławomir Pastuszka oraz Klaudiusz Zdrojewski, który technicznie stworzył przewodnik na stronie internetowej.

Lapidarium z Macew, które znajdują się na Cmentarzu Żydowskim w Trzemesznie fot. Magdalena Lachowicz

HISTORIA CMENTARZA ŻYDOWSKIEGO

Cmentarz społeczności żydowskiej w Trzemesznie znajduje się około 1 km na południowy zachód od centrum miejscowości, w granicach wsi Zieleń, na niewielkim wzniesieniu po wschodniej stronie ul. Orchowskiej, naprzeciwko cmentarza ewangelickiego. Nieznana jest dokładna data założenia cmentarza, ale najprawdopodobniej powstał nie później niż w czwartej dekadzie XIX w., co potwierdza plan miasta z lat 1835-1836.

Przez minione lata cmentarz uległ znacznej dewastacji. W wyniku zniszczeń zachowała się tam tylko ceglano-betonowa podstawa nagrobka. Podczas wizytacji cmentarza w 1989 r. znaleziono na nim również naczółek nagrobka z piaskowca, bez inskrypcji, z gwiazdą Dawida w zwieńczeniu. W latach 90. XX wieku podczas remontu ulicy ujawniono fragmenty nagrobków użytych jako krawężniki. Były to destrukty piaskowcowych stel pochodzące z grobów m.in. Chaima syna Arie, zmarłego  25 marca 1912 roku,  Jacoba Schachtela zm. 27 kwietnia 1899 r., Rosy Schachtel, zm. w 1905 r.; Amalie Schachtel z domu Cohn, zm. 19 lipca 1920 r., Elki Cohn. Macewy zostały wówczas zabezpieczone w stacji wodociągowej Trzemeszeńskiego Przedsiębiorstwa Komunalnego, a następnie w warsztatach dawnej szkoły zawodowej.

Cmentarz jest wpisany do gminnej i wojewódzkiej ewidencji zabytków, ale nie figuruje w rejestrze zabytków nieruchomych województwa wielkopolskiego. Po dawnych żydowskich mieszkańcach Trzemeszna, jak informuje Agnieszka Kostuch z Zespołu ds. uporządkowania i upamiętnienia cmentarza żydowskiego w Trzemesznie, pozostało bardzo mało fizycznych śladów w tym mieście. Najważniejszymi są obecnie cmentarz i macewy. Powołany dwa lata temu w Trzemesznie Zespół ds. uporządkowania i upamiętnienia cmentarza żydowskiego w Trzemesznie we wrześniu zakończył intensywne prace związane z powstaniem lapidarium i powrotem macew na teren cmentarza.

- Zależało nam na przywróceniu pamięci o tym miejscu i powrocie macew na cmentarz, które ponad 20 lat temu zostały wydobyte z trzemeszeńskich ulic, gdzie od czasów II wojny światowej służyły za krawężniki - mówią członkowie zespołu. 21 września odbyły się uroczystości otwarcia lapidarium macew z cmentarza żydowskiego w Trzemesznie.

Historia Cmentarza Żydowskiego w Trzemesznie fot. Magdalena Lachowicz

Magdalena Lachowicz