Korona na szczycie ołtarza

Prace przy montażu odrestaurowanej korony w głównym ołtarzu strzeleńskiej bazyliki

      fot. Paweł Lachowicz

Strzelno, bazylika, korona, prace konserwatorskie
     Korona na szczycie ołtarza
     Wszystkie elementy korony ważą ponad 330 kg. W tym: każdy z trzech dźwigarów waży po około 40 kg; obręcz korony waży około 50 kg; z ośmiu ramion każde waży około 15 kg; kula wiążąca całą koronę to kolejne 40 kg. Do tego dochodzi krzyż umieszczony na kuli.

     CZWARTY ROK PRAC
     W ramach Progra­mu Opieki nad Zabytkami Województwa Kujawsko-Pomorskiego parafia pw. Świętej Trójcy w Strzelnie prowadzi zaawansowane prace konserwatorskie. Dofinansowanie samorządu wojewódzkiego w 2009 r. kwotą 10.000 zł plus środki własne strzeleńska parafia przeznaczyła na konserwację epitafium książąt kujawskich Aleksandra i Kazimierza. W 2010 r. w ramach tego samego programu samorząd województwa przeznaczył dla strzeleńskiej parafii 50.000 zł z na drugi etap prac konserwatorskich głównego ołtarza kościoła pw. Świętej Trójcy oraz kwotę 10.000 zł na dokończenie prac konserwatorskich epitafium książąt kujawskich. Ponadto strzeleńska parafia otrzymała 200.000 zł na konserwację lica kamiennego i ceglanego na elewacjach południowej nawy i prezbiterium romańskiej Rotundy św. Prokopa. W ubiegłym roku dzięki wojewódzkiej dotacji w parafii pw. Świętej Trójcy w Strzelnie dofinansowany został III etap prac konserwatorskich głównego barokowego ołtarza w kościele, którego koszt remontu wynosi około 126.000 zł. Na ten cel parafia otrzymała 88.760 zł dofinansowania, w tym 82.420 zł z RPO oraz 6.340 zł z budżetu województwa. Strzeleńska parafia składając wniosek o dotację musiała zabezpieczyć na wnioskowany cel środki własne, jako swój minimalny wymagany wkład własny w przedsięwzięcie, który wyniósł 38.040 zł.
     OŁTARZ JAKO KONFESJA
     W tym roku dzięki wojewódzkiej dotacji w parafii pw. Świętej Trójcy w Strzelnie dofinansowany został IV etap prac konserwatorskich głównego barokowego ołtarza w kościele. Na ten cel parafia otrzyma 90.000 zł dofinansowania, w tym 83.571,43 zł z RPO oraz 6.428,57 zł z budżetu województwa. Na dzień dzisiejszy IV etap prac konserwatorskich jest już na ukończeniu.
     Ołtarz główny w strzeleńskiej bazylice pochodzi z połowy XVIII wieku. Zbudowany został na zasadzie konfesji, czyli poświęcony był poważnej relikwii, która stała w centrum ołtarza w postaci figury. Był to pewien rodzaj architektury, która była ozdobą architektoniczną. Jednak do dzisiaj archeolodzy nie potrafią zdefiniować, co to była za figura. Obraz, który obecnie był umieszczony w tylnej części ołtarza, pochodzi z końca XIX wieku. Obraz - jak tłumaczyła nam konserwator zabytków Maria Kiepuszewska - miał zawisnąć w kościele, jako osobna pamiątka z tamtych czasów. Ołtarz przed podjętymi pracami konserwatorskimi przemalowywany był czterokrotnie i teraz wrócił do pierwotnego wyglądu artystycznego z pierwszej połowy XVIII wieku.
     ETAPY PRZEBUDOWY
     Korona, która jest zwieńczeniem ołtarza, pochodzi z połowy XVIII wieku. Wykonana jest w stylistyce późnobarokowej w Europie. Natomiast w Polsce powstawała w rozkwicie baroku i najlepszym jego okresie. Ołtarz pochodzi również, jak dodaje Maria Kiepuszewska, z przebudowy barokowej, która była przeprowadzona od 1730 r. a ostatnie prace przy przebudowie barokowej kończyły się w późnych latach 70. XVIII wieku. Wszystkie przebudowy robione były etapami. Fasada strzeleńskiego kościoła, która jest barokowa, była robiona na samym początku. Ołtarz natomiast pochodzi z 1757 r.
     KORONA OŁTARZA
     Korona z ołtarza głównego była rozebrana w trakcie remontu budowlanego w 2001 r. i przechowywana w pomieszczeniach gospodarczych parafii. Remont ołtarza w bazylice rozpoczął się w 2008 r. W tym roku wykonany został IV etap renowacji ołtarza.
     28 listopada rozpoczęły się prace przy montażu kolejnej części ołtarza głównego w strzeleńskiej bazylice. Od poniedziałku do kościoła zwożono poszczególne elementy. Sam montaż trwał 3 dni, od 28 do 30 listopada. Do bazyliki wróciła korona, która jest zwieńczeniem ołtarza głównego.
     - W tym roku zrobiliśmy następny etap. Może nie za duży w sensie gabarytowym, jednakowoż technicznie bardzo trudny. Wzmocnienie ramion, które dźwigają spore ciężary, wymagało sporych zabiegów konserwatorskich. Były mocno uszkodzone, strawione przez larwy owadów żerujących w drewnie. Poluzowane również były łączenia, więc te rzeczy techniczne należało dobrze zrobić, aby później można było wykonać prace estetyczne. Korona jest cała złocona, więc kosztowało to mnóstwo pracy i czasu - powiedziała Maria Kiepuszewska.
     Już w 2008 r. usunięte zostały z korony przemalowania, przezłocenia oraz farby, którymi była pokryta. Drewno było strukturalnie wzmocnione i czekało na drugi etap, który rozpoczął się na początku kwietnia tego roku i zakończył w listopadzie, tuż przed montażem. Wykonano wielowarstwowe podkłady złota, szlifowanie i polerowanie. Wyłożono wyprawy pozłotnicze oraz nałożono płatki złota.
     Korona składa się z wielu elementów i waży ponad 330 kg. Są tam trzy dźwigary, z których każdy waży około 40 kg, obręcz korony, która waży około 50 kg. Z ośmiu ramion każde waży około 15 kg. Kula wiążąca całą koronę - około 40 kg. Do tego dochodzi krzyż, który jest umieszczony na kuli. Na ramionach korony widoczne są imitacje kamieni szlachetnych, turkusu oraz rubinu. Są one drewniane, wykonane techniką pozłotniczą, pozłocone z barwnymi laserunkami.
     - Zastosowany został woal farby przeźroczystej, co sprawia wrażenie prawdziwego kamienia - dodała Maria Kiepuszewska.
     Oprócz korony odrestaurowane są girlandy, które zostały zamontowane między filarami oraz chmura z promieniami mieszcząca się w tylnej, górnej części ołtarza, tuż pod koroną.
     JESZCZE DUŻO PRACY
     To jeszcze jednak nie koniec prac konserwatorskich. Do renowacji pozostały figury biskupów oraz aniołów, których miejsce jest na kolumnach i gołębica w asyście dwóch małych aniołków trzymających tablice inskrypcyjne. Pozostały również do renowacji dolne cokoły, ale na sam koniec ze względów technicznych, gdyż mogłyby ulec uszkodzeniu podczas montażu górnych elementów. Będą one robione na miejscu w ostatnim etapie prac konserwatorskich.
     - Prace konserwatorskie podzielone są na etapy z ważnych przyczyn. Główną przyczyną jest estetyka ołtarza oraz uniknięcie różnic, jakie powstają podczas wykonywania prac przez kilka osób - dodała Maria Kiepuszewska. Zdaniem konserwatorów prace, które wykonuje 5 osób przez kilka lat mogłoby wykonać 30 osób w jednym roku, lecz każdy z konserwatorów ma swój styl pracy, co mogłoby spowodować spore różnice w wykonaniu. W pracowni konserwatorów Marii i Piotra Kiepuszewskich pracują 2 osoby, które wykonują złocenia w bardzo podobny sposób, w takiej sytuacji w strzeleńskiej bazylice wykonywany jest jeden charakter prac.
     Po montażu korony na swoje miejsce powróci obraz przedstawiający Koronację Matki Bożej na Królową Nieba i Ziemi oraz tabernakulum.
     KOSZTY
     Tegoroczny IV etap prac konserwatorskich ołtarza głównego strzeleńskiej bazyliki wyniósł blisko 130.000 zł. Z tego 90.000 zł to wojewódzka dotacja, a blisko 40.000 zł pochodzi ze środków własnych parafii. Na ewentualne dalsze prace konserwatorskie, w tym renowacje figur, które wrócą na kolumny w głównym ołtarzu, strzeleńska parafia potrzebuje ponad 300.000 zł. Proboszcz parafii ks. Otton Szymków ma jednak nadzieję na wsparcie tego dzieła przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Paweł Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1087 (50/2012)