Powrócił dowódca kpt. Paweł Cyms

W Kwieciszewie hołd trumnie kpt. Cymsa oddano na placu przy kościele ewangelickim, skąd przed 95 laty wyruszyło 100 powstańców pod dowództwem Michała Badyny z Kwieciszewa. fot. Paweł Lachowicz

Inowrocław, Strzelno, Kwieciszewo, Trzemeszno, Gniezno, kpt. Paweł Cyms
    Powrócił dowódca kpt. Paweł Cyms
     Powrócił do rodzinnego Gniezna z cmentarza w Bystrej koło Bielska-Białej.

Trumna z prochami kpt. Cymsa przeniesiona została do trzemeszeńskiej bazyliki fot. Roman Wolek

    STRZELNO
    27 grudnia 2013 roku - w dzień obchodów 95. rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego - uroczystość Powrót dowódcy przygotowało Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919 i Stowarzyszenie Garnizon Gniezno. Oprawę wojskową zapewniło Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu. Patronat nad uroczystościami przyjęli prezydent RP Bronisław Komorowski oraz abp. Józef Kowalczyk, Prymas Polski.
    Kpt. Paweł Cyms powrócił do rodzinnego Gniezna z cmentarza w Bystrej koło Bielska-Białej.
    Po ekshumacji ciała trumna przewieziona została do Inowrocławia. W drodze do Gniezna, przejeżdżający przez Strzelno konwój zatrzymał się około 13:30 na kilka minut przed bramą główną cmentarza przy ul. Kolejowej. Eskortowany był przez strzeleńską Straż Miejską, która przejęła konwój przy Sanktuarium Królowej Miłości i Pokoju Pani Kujaw w Markowicach. Jak mówił prezes Towarzystwa Miłośników Miasta Strzelna Marian Przybylski, miejsce przejęcia konwoju przez Straż Miejską nie było przypadkowe. Tuż obok tego miejsca, na obszarze byłego cmentarza przyklasztornego, spoczywa powstaniec wielkopolski Wojciech Zgodziński. Poległ on pod Kcynią 20 września 1919 r. W konwoju uczestniczył Rafał Cyms, wnuk kpt. Pawła Cymsa, wraz z dwoma synami oraz Grzegorz Musidlak z grupą rekonstrukcyjną Dragoner 1918. Przed cmentarną bramę w Strzelnie przybyło kilkudziesięciu mieszkańców, by oddać hołd trumnie ze szczątkami kapitana. Nie zabrakło pocztów sztandarowych OSP z Cienciska, Ostrowa, Wronowych, Jezior Wielkich i Wójcina.
    Przy bramie cmentarnej zgromadzeni wspólnie wypowiedzieli słowa powstańczej przysięgi sprzed 95 lat: My Wielkopolanie, przysięgamy pamiętać o odwadze naszych przodków, kochać Ojczyznę i chronić wspólne dobro, służyć ziemi wielkopolskiej i budować jej przyszłość. Pamiętamy i wytrwamy.
    Po przysiędze ks. kanonik Otton Szymków odmówił modlitwę przy trumnie umieszczonej w wojskowym samochodzie, po czym Orkiestra Dęta OSP Strzelno pod batutą Jacka Jackowskiego odegrała Rotę.
    Konwój pilotowany przez Straż Miejską wyruszył w kierunku Kwieciszewa. Na wysokości Smażalni ryb w lesie w Kopcach, gdzie przed 95 laty miała miejsce walka powstańców wielkopolskich z Prusakami, konwój został przejęty przez strażaków OSP Kwieciszewo. Uroczystości w Strzelnie zorganizowało Towarzystwo Miłośników Miasta Strzelna, a szczególnie zaangażowali się prezes Marian Przybylski, Krzysztof Rymaszewski i Heliodor Ruciński.
    KWIECISZEWO
    Konwój przy dźwięku syren wjechał do Kwieciszewa około 13:50. Zatrzymał się na placu przed kościołem ewangelickim. Tam czekali już licznie zebrani mieszkańcy, poczty sztandarowe OSP z Kwieciszewa i Goryszewa, Zespołu Szkół im. Powstańców Wielkopolskich w Bielicach oraz miejscowej Szkoły Podstawowej.
    - Dziękuję, że zebraliśmy się tak licznie w tym miejscu, na placu przy kościele ewangelickim, gdyż 95 lat temu właśnie z tego miejsca pod dowództwem Michała Badyny wyszło 100 powstańców, aby walczyć o wolność, byśmy mogli się tutaj dzisiaj spotkać - mówił organizator uroczystości radny powiatowy Mirosław Leszczyński. Podziękowanie bohaterowi nad jego trumną w imieniu wszystkich mieszkańców ziemi mogileńskiej złożył Maciej Gajewicz.

Na uroczystości w Kwieciszewie nie zabrakło wnuczek dowódcy kwieciszewskiego oddziału powstańczego Michała Badyny - Stefanii Nowakowskiej i Barbary Twarużek fot. Paweł Lachowicz W uroczystościach przed bramą cmentarną w Strzelnie uczestniczył wnuk kpt. Cymsa - Rafał Cyms (w okularach) z synami oraz Grzegorz Musidlak z grupą rekonstrukcyjną powstańców wielkopolskich fot. Magdalena Lachowicz

    Rafał Cyms dziękował słowami: - Mogę powiedzieć, że właśnie w takich małych miasteczkach i społecznościach pamięta się o powstańcach, bo w większych miastach jest z tym gorzej. To także zasługa tego, że wśród was są potomkowie powstańców wielkopolskich. Jest to wyraz hołdu i oddania temu, czego on dokonał dla ojczyzny, dla nas wszystkich po to, byśmy teraz mogli cieszyć się wolnością.
    Eskorta OSP Kwieciszewo oraz OSP Wylatowo odprowadziła trumnę do granic gminy Mogilno. W chwili opuszczania Kwieciszewa przez konwój wyły strażackie syreny.
    TRZEMESZNO
    Do Trzemeszna konwój z trumną kpt. Cymsa dotarł o 14:30. Następnie szczątki bohatera Powstania Wielkopolskiego wprowadzone zostały do trzemeszeńskiej bazyliki pw. Wniebowzięcia NMP. Uroczystości w bazylice prowadził wiceburmistrz Dariusz Jankowski. Po odśpiewaniu hymnu państwowego głos zabrał burmistrz Krzysztof Dereziński, który m.in. podziękował organizatorom za uwzględnienie Trzemeszna w uroczystości sprowadzania szczątków bohatera do Gniezna. O kpt. Cymsie i przebiegu Powstania Wielkopolskiego w Trzemesznie opowiedział Maciej Adamski. Przemysław Woźny odczytał apel poległych. Po modlitwie nad trumną z prochami kapitana Cymsa i odśpiewaniu pieśni Boże coś Polskę konwój udał się do Gniezna. W tym czasie delegacje m.in. władz samorządowych, stowarzyszeń, harcerzy i mieszkańców złożyły na trzemeszeńskim cmentarzu wiązanki kwiatów na grobach powstańców wielkopolskich.
    W Gnieźnie w kościele garnizonowym odprawiona została msza św. przez abpa. Henryka Muszyńskiego. Po mszy trumna ze szczątkami bohatera Powstania Wielkopolskiego przewieziona została na armatniej lawecie, w asyście kompanii honorowej na cmentarz św. Piotra. Trumna ze szczątkami kpt. Cymsa spoczęła na Akropolu Bohaterów.

 

    KAPITAN PAWEŁ CYMS
    Urodził się 2 marca 1894 r. w Pawłowie, w ówczesnym powiecie witkowskim, w rodzinie nauczyciela Leona Cymsa i Pauliny z Komorowskich. Po zdaniu matury wstąpił do seminarium duchownego. W 1915 r. po wybuchu I wojny światowej został powołany do armii niemieckiej. Brał udział w walkach na froncie wschodnim i zachodnim. Ukończył również szkołę oficerską ze stopniem podporucznika. Po zakończeniu wojny wrócił do Gniezna. Aktywnie działał w polskim ruchu patriotycznym. Współtworzył struktury wojskowe i był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Po wybuchu Powstania Wielkopolskiego stanął na czele oddziału gnieźnieńskich powstańców. Dowodził oddziałami, które wyzwoliły Gniezno i walczyły pod Zdziechową z siłami niemieckimi. W bitwie pod Zdziechową walczyli także ochotnicy z Trzemeszna. Gród Kilińskiego wyzwolony został w nocy z 28 na 29 grudnia przez ochotniczą kompanię pod dowództwem Władysława Wleklińskiego. 1 stycznia pociągiem do Trzemeszna dotarła liczna grupa powstańców pod dowództwem Pawła Cymsa. Połączone siły powstańców przeszły od dworca kolejowego do centrum, gdzie były owacyjnie witane przez mieszkańców Trzemeszna. Potem oddziały pod jego komendą wkraczały do Mogilna i Strzelna oraz Kruszwicy.
    Później oddział Cymsa wraz z kompanią trzemeszeńską, mogileńską oraz innymi udał się do Inowrocławia. Dowodził Paweł Cyms. Wbrew zakazowi kontynuowania walki, wydanemu przez NRL, podjął zwycięski szturm na Inowrocław. Cyms był głównym autorem działań powstańczych, dzięki którym zdobyto tereny zachodnich Kujaw.
    Do marca 1919 r. Paweł Cyms dowodził oddziałami powstańczymi walczącymi w rejonie Bydgoszczy i Torunia. Po zakończeniu Powstania Wielkopolskiego Cyms uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Za swoje męstwo odznaczony został krzyżem Virtuti Militari. W 1921 r. uczestniczył w III powstaniu śląskim. Później skończył studia prawno-ekonomiczne i pracował w firmie spedycyjnej i w bankach. W 1935 r. przeniesiony został w stan spoczynku i zamieszkał w Bystrej koło Bielska-Białej. We wrześniu 1939 r. znów wstąpił do wojska i trafił do obozu jenieckiego. Został z niego zwolniony w 1940 r. Angażował się później w działalność Armii Krajowej. Po zakończeniu wojny przeniósł się do Gniezna. Rok przed śmiercią wrócił do Bystrej. Paweł Cyms zmarł 13 listopada 1949 r. w Bystrej i pochowany został na tamtejszym cmentarzu. (wol)

 

Roman Wolek
Magdalena Lachowicz
Paweł Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1142 (1/2014)

 

Zdjęcia i filmy:

Hołd kpt. P. Cymsowi, Kwieciszewo

Hołd kpt. P. Cymsowi, Strzelno

95. rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego

Chwała bohaterowi (film)

Hołd kapitanowi Pawłowi Cymsowi (film)