Powstańcy styczniowi pochowani na strzeleńskiej nekropolii

Atmosfera powstańcza za kordonem
     Powstańcy styczniowi pochowani na strzeleńskiej nekropolii
     Poniżej przedstawiamy sylwetki: Michaliny i Michała Siemianowskich, Aleksandra Jacoba, Nikodema Modrzejewskiego i Ludwika Jasińskiego.

     MICHALINA I MIKOŁAJ SIEMIANOWSCY
     Michalina Siemianowska, z d. Rygiewicz była czynną działaczką organizacji powstańczej 1863-1864 r., natomiast jej przyszły małżonek Mikołaj czynnym powstańcem, który jako gimnazjalista trzemeszeński zaangażował się w wydarzenia Wiosny Ludów, za co został karnie usunięty ze szkoły.
     Stanisław Przybyszewski blisko związany z rodziną Siemianowskich ze Strzelna w Moich Współczesnych tak napisał: Zarządcą Szarleja był przez długi szereg lat niezmiernie zacny człowiek, powstaniec z 1863 r. Mikołaj Siemianowski, a mógł się poszczycić nie byle jaką towarzyszką swego życia. Pani Michalina nie posiadała wprawdzie głębszego wykształcenia, ale w zamian za to prawdziwą kulturę serca i współczującą, we wszystko wnikającą intuicję. Z głębokim wzruszeniem wspominam tę piękną postać, a nie wiem, dlaczego ile razy ją wspomnę przypomina mi się matka Szopena, Justyna Krzyżanowska.
     Michalina Rygiewiczówna poślubiła Mikołaja Siemianowskiego w 1865 r., gdy ten wrócił z rocznej odsiadki w berlińskim Moabicie. Oboje czynnie zaangażowali się w powstaniu styczniowym. Ona była łączniczką między lazaretem powstańczym w Strzelnie a dworem szarlejskim oraz sztabem pułkownika Wincentego Raczkowskiego, stacjonującym w majątku Karczyn. W nim też został aresztowany osądzony i skazany za udział w powstaniu Mikołaj Siemianowski.
     Młodzi małżonkowie zamieszkali w dworku w Arturowie, skąd Mikołaj zarządzał majątkiem Szarlej, rozciągającym się po wschodniej stronie Gopła. Małżeństwo doczekało się dziewięciorga dzieci.
     ALEKSANDER JACOB
     Aleksander Jacob urodził się 4 czerwca 1826 r. w Płocku. Był synem Francuza i Polki. Po ukończeniu miejscowego gimnazjum udał się do Warszawy, by tam studiować na tzw. kursach prawnych, które istniały w latach 1840-1846. Były to dwuletnie studia, po których można było zostać niższym urzędnikiem sądowym. Chcąc się poświęcić służbie sądowniczej, odbył aplikację i mianowany został pisarzem w Sądzie w Tykocinie, a po kolejnych zdanych egzaminach został mianowany sędzią tegoż sądu. Z chwilą wybuchu powstania styczniowego włączył się w prace Rządu Narodowego. Jako prawnik pracował w Wydziale Spraw Wewnętrznych. Zagrożony aresztowaniem uciekł do Francji. Tam w archiwach odszukał dokumenty dotyczące nieżyjącego już ojca, Mathurina Jacoba. Dla uniknięcia represji i chęci powrotu do Polski przyjął francuskie obywatelstwo. Nie mógł jednak wrócić do Królestwa, gdyż tam czekały go represje z zsyłką na Sybir włącznie. Dlatego właśnie przyjęcie obywatelstwa francuskiego było jedynym wybiegiem, by zamieszkać na byłych ziemiach polskich i uniknąć aresztowania.
     Nękany tęsknotą do mowy ojczystej i do służenia sprawie narodowej wkrótce wrócił na ziemie polskie, gdzie zamieszkał w powiecie chełmińskim. Mieszkając w Chełmnie zajął się pracą dziennikarską. Współpracował z miejscowymi gazetami Nadwiślaninem, a następnie z tygodnikiem Piast.
     W 1863 roku w Bożejewicach koło Strzelna rozwijające się posiadłości ziemskie Heleny Potworowskiej potrzebowały wykwalifikowanego urzędnika. Pani Helena będąc wielka patriotką z ochotą zatrudniła byłego przedstawiciela Rządu Narodowego w bożejewickiej posiadłości na etacie kasjera. Aleksander Jacob zamieszkał w oficynie dworskiej, mając do dyspozycji mieszkanie. W nim zgromadził pokaźne zbiory biblioteczne, które chętnie udostępniał młodzieży.
     Po kilkunastu latach, zmęczony pracą i rozgoryczony brakiem odpowiedniego towarzystwa, zrezygnował z pracy w majątku i przeniósł się do Strzelna. Wdzięczna za wieloletnią i oddaną służbę Helena Potworowska ufundowała Aleksandrowi Jacobowi emeryturę, która pozwoliła mu godnie żyć aż do śmierci. W Strzelnie Aleksander zaprzyjaźnił się z  lekarzem Jakubem Cieślewiczem i miejscowym adwokatem i notariuszem Janem Kwiecińskim. Aleksander Jacob zmarł po długich cierpieniach 17 października 1895 r. w Strzelnie. Pogrzeb odbył się 20 października na strzeleńskiej nekropolii przy ul. Kolejowej. W miesiąc później w kancelarii adwokackiej Jana Kwiecińskiego otworzono testament pozostawiony przez zmarłego. Z zaoszczędzonych pieniędzy, które zebrał w ostatnich latach, przymierając nieraz z głodu, porobił zapisy: 1.500 marek przekazał na rzecz ubogich dzieci pochodzenia polskiego i wyznania rzymskokatolickiego parafii strzeleńskiej. Drugie 1.500 marek zapisał na rzecz Towarzystwa Pomocy Naukowej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Odsetki tego legatu przeznaczam na wsparcie młodzieńca z miasta Strzelna, a w drugiej linii z powiatu strzeleńskiego, poświęcającego się zawodowi przemysłowemu lub kupieckiemu - napisał w testamencie.
     Swoje zbiory biblioteczne przeznaczył dla Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, dla Towarzystwa Przemysłowców w Strzelnie i Sokoła w Strzelnie. Podział tej biblioteki pozostawił uznaniu egzekutorów testamentu, dr. Cieślewicza i mecenasa Kwiecińskiego.
     W tym samym czasie, kiedy otwierano testament Jacoba, jego egzekutorzy lekarz Cieślewicz i mecenas Kwieciński podali do publicznej wiadomości, że zdołali zebrać ponad 24 marki na wzniesienie na mogile zmarłego doktora nagrobka. Rok później przy grobie Jacoba stanął metalowy płotek opatrzony żeliwną tablicą epitafijną.
     NIKODEM MODRZEJEWSKI
     Nikodem Modrzejewski to powstaniec styczniowy. Urodził się 14 września 1837 r. w Inowrocławiu. Rodzicami jego byli Wincenty i Justyna Modrzejewscy. Do powstania styczniowego dołączył w Pakości, gdzie mieszkał wraz z rodziną. Później zamieszkał w Strzelnie. Z zawodu był kołodziejem. W walkach za kordonem, dokąd przedostał się z grupą ochotników z Pakości i okolic, uczestniczył w potyczkach partyzanckich. Po upadku powstania ukrywał się do czasu ogłoszenia amnestii. Do niedawna w zbiorach regionalnych Stanisława Pijanowskiego w Głuchej Puszczy znajdowały się pamiątki po Nikodemie Modrzejewskim. Była to rogatywka powstańcza oraz zdjęcie weterana Powstania Styczniowego w mundurze powstańczym. Nikodem Modrzejewski w wolnej Polsce mieszkał w Młynach i awansowany został do stopnia podporucznika. Zmarł 3 lipca 1929 r. i został pochowany na starej strzeleńskiej nekropolii.
     LUDWIK JASIŃSKI
     Ludwik Jasiński urodził się 24 czerwca 1842 r. na ziemi działdowskiej, w rodzinie ziemiańskiej. Honorowy Obywatel Miasta Strzelna Kazimierz Chudziński, opierając się na relacjach wnuczki Jasińskich przekazał, że Ludwik Jasiński wspólnie z ojcem i bratem w 1863 r. włączyli się w nurt walk Powstania Styczniowego. Po jego upadku, by uniknąć zsyłki na Sybir, Ludwik uciekł poza granice Królestwa. Chcąc uniknąć represji i ewentualnego wydalenia z państwa pruskiego postanowił udać się wraz z kilkoma towarzyszami broni za ocean. Osiadł w Stanach Ameryki Północnej. Jednak w obcym kraju nie wiodło mu się zbyt ciekawie. Gdy tylko usłyszał, że zaborca ogłosił amnestię wobec powstańców, powrócił do Prowincji Poznańskiej. Nie mógł jednak zamieszkać w swoim majątku, gdyż skonfiskował go car. Osiadł więc w  majątku Tylice pod Toruniem i tam pracował jako administrator. Po ślubie z Marianną z Sujkowskich, która pochodziła z Leszcza pod Toruniem, osiadł w Chełmży i tam prowadził wraz z żoną zajazd Concordia. Na przełomie lat 1901-1902, kiedy nadarzyła się okazja, nabył folwark Bławaty i zamieszkał wraz z żoną i rodziną pod Strzelnem. Nie było mu jednak pisane długie gospodarowanie na ziemi kujawskiej. Zmarł dwa lata później, 29 października 1904 r. i został pochowany na strzeleńskiej nekropolii. W niedługim czasie, tuż przed sprzedażą Bławat, zmarła też jego żona Marianna, która spoczęła obok męża we wspólnym grobowcu.

Magdalena Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1094 (5/2013)

Dziękuję prezesowi TMMS Marianowi Przybylskiemu za okazaną pomoc w przygotowaniu biografii.