Promocja książki z twórczością Gustawa Zielińskiego w jego 215 rocznicę urodzin

3 kwietnia w Szkole Podstawowej im. Gustawa Zielińskiego w Markowicach (gm. Strzelno) odbyła się promocja tomiku wierszy patrona szkoły Gustawa Zielińskiego "Dla Was piosnki" piszę z podtytułem: "Wybór poezji Gustawa Zielińskiego". Historia szkoły Podstawowej w Markowicach. Uroczystość wplotła się w obchody 215. rocznicy urodzin polskiego pisarza i poety, romantyka, którego wiersze w pierwszej połowie XIX wieku czytane były równie chętnie, jak poezja Adama Mickiewicza, czy Juliusza Słowackiego.

Wszystkich zgromadzonych na uroczystości powitała dyrektorka szkoły Joanna Parada. Po odśpiewaniu w obecności pocztu sztandarowego szkoły w składzie: Oskar Bąk, Julia Kościelna, Maja Lewandowska, hymnu narodowego rozpoczęła się przygotowana specjalnie na ten dzień część artystyczna, którą prowadzili Hanna Konewka i Paweł Dawidowski. Uczniowie zapoznali zebranych z życiorysem patrona szkoły i zaprezentowali jego poetycką twórczość. - Nasz patron pozostaje niekwestionowanym autorytetem moralnym, jest dla nas wzorem i przykładem osobowości - mówili uczniowie. W rolę Gustawa Zielińskiego wcielił Jakub Szymański.

Uczniowie recytowali wiersze Gustawa Zielińskiego, a szkolny chór śpiewał jego utwory fot. Magdalena Lachowicz

O GUSTAWIE ZIELIŃSKIM

Gustaw Zieliński jest patronem szkoły w Markowicach od czerwca 1990 roku. Urodził się 1 stycznia 1809 roku w Markowicach. Jego ojciec Norbert był właścicielem tej wsi od 1804 roku. Po zlicytowaniu majątku w 1815 roku Gustaw wraz z rodzicami opuścił Markowice i zamieszkali w niewielkim majątku Chrostkowo koło Lipna. Gdy miał 10 lat zmarła jego matka. Gustawa oddano do szkoły, początkowo w Toruniu, następnie uczęszczał do pijarów w Warszawie, a także pobierał nauki w szkole wojewódzkiej w Płocku, po czym podjął studia na wydziale prawa i administracji Uniwersytetu Warszawskiego.

Szybko zaangażował się w powstanie listopadowe i w bitwie pod Warszawą, we wrześniu 1831 roku dosłużył się szlifów oficerskich. W atmosferze klęski wraz z korpusem generała Rybińskiego przekroczył granicę pruską pod Brodnicą. Na żądanie ojca powrócił w okolice Płocka. Od stryja wydzierżawił folwark Kierz.

To tam ożyła jego literacka pasja. Powierzył gospodarstwo ekonomowi, a sam zaczął pisać dzienniki i oddał się głownie dalszemu kształceniu i pracy naukowej. Na początku maja 1833 roku w tajemnicy skontaktowała się z nim grupa emisariuszy, którzy przedarli się do Prus, do powiatu lipnowskiego. Na ich prośbę Gustaw Zieliński pomógł im wywieźć rannego towarzysza za granice pruską.

Niestety potajemna przeprawa nie powiodła się. Po upadku partyzantki został aresztowany i wyrokiem sądu z 29 lipca 1834 roku skazany za kontakty z partyzantami na utratę praw publicznych, konfiskatę majątku i zesłanie do zachodniej Syberii. 1 września 1834 roku przybył do Tobolska, przywożąc ze sobą powstałe warszawskim więzieniu dwa wiersze Widok na Powązki i Odjazd. Na zesłaniu syberyjskim Zieliński przebywał do 1842 roku, z czego 7 lat spędził w niewielkim mieście Iszym w południowej części guberni tobolskiej. Korzystał tam z cennej biblioteki Adolfa Januszkiewicza, który zgromadził szereg dzieł z filozofii i literatury. Po pewnym czasie Zieliński uzyskał pozwolenie na wjazd w stepy. Spotkał tam obozy koczujących plemion Kazachów, nazywanych Kirgizami. W tych warunkach powstała jego pierwsza powieść Kirgiz, która jest pochwałą wolności i dramatem między miłością, a zemstą.

 Okładka wydanej książki z twórczością Gustawa Zielińskiego fot. Magdalena Lachowicz

Lata 1841-1842 były najpłodniejszym okresem twórczości Gustawa Zielińskiego. Napisał wtedy poemat historyczny Jan z Kępy, epizod historyczny z czasów panowania w Płocku księcia Siemowita Giermek, a także inne utwory poetyckiej jak: Koń Beduina, Antar oraz dramat historyczny Zbigniew. W Iszymie powstała pierwsza część poematu opisowego Stepy, a także szereg innych oryginalnych wierszy i przekładów z literatury obcej. Jesienią 1842 roku dzięki staraniom rodziny Gustaw powrócił z syberyjskiego zesłania do wymarzonego kraju. Kiedy wyjeżdżał z granic Syberii z pilnością obserwował w lesie słupy graniczne, aby oddać pokłon tej ziemi, na której spędził 8 lat, nie bez chwil gorzkich, ale też nie bez przyjemnych.

Po powrocie z zesłania Zieliński odszedł z życia literackiego przechodząc na pozycję ziemianina. Od tej pory literaturą zajmował się dorywczo. Tuż po powrocie napisał wiersz Gwiazda. W 1844 roku ożenił się z Urszulą z Romockich. Po jej śmierci poślubił Anielę Romocką. Był ojcem 14 dzieci. Z tego okresu pochodzi wiersz Do lipy. W latach 40-tych powstaje II i III część Stepów. Zieliński w tym czasie podróżuje za granicę. Z tego czasu pochodzą jego utwory Powrót wiosny i Pielgrzym. Zieliński oddziedziczył po stryju zrujnowany majątek w Skępem, który po latach stał się wzorowo prosperującym gospodarstwem. Zbudował też hutę szkła, cegielnię i młyn. Mimo bogactwa żył skromnie, a zarabiane pieniądze przeznaczał na cele społeczne. Między innymi współfinansował budowę pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie. Na życiu poety mocno zaciążył okres syberyjskiego zesłania. Poeta z dawnej postawy zaangażowanego patrioty, bojownika przekształcił się w człowieka o ugodowej, umiarkowanej ideologii. Sceptycznie podchodził na przykład do powstania styczniowego i walki zbrojnej o niepodległość Polski. Dał temu wyraz w wierszu Modlitwa za Polaków.

 W rolę Gustawa Zielińskiego wcielił się uczeń szkoły w Markowicach Jakub Szymański (z lewej). Na zdjęciu z prawej prowadzący uroczystość Paweł Dawidowski fot. Magdalena Lachowicz

Mówiąc o twórczości literackiej Gustawa Zielińskiego nie można pominąć jego utworów pisanych prozą, do których należą: Panna  włościanka, opowiadanie Kwiaty i powieść Manuela wydana drukiem w 1910 roku. Ostatnie lata jego życia przyniosły także kilka utworów poetyckich, z których najbardziej znane są wiersze: Do Teofila Lenartowicza i Wisienki. Gustaw Zieliński, poeta, działacz społeczny, był także badaczem przeszłości ziemi dobrzyńskiej, autorem szeregu prac historycznych między innymi: Wiadomości historyczne o rodzie Świnków, O ziemi dobrzyńskiej, czy artykułu Starożytności dobrzyńskie. Ogromną zasługą Gustawa było zgromadzenie wysiłkiem całego życia cennej i pięknej biblioteki w Skępem. Założony przez niego księgozbiór stał się podstawą Biblioteki im. Zielińskich w Płocku. Jesienią 1881 roku stan zdrowia Gustawa Zielińskiego zaczął się pogarszać. Zmarł o trzeciej w nocy 23 listopada 1881 roku. Miejscem jego ostatniego spoczynku stały się podziemia kaplicy św. Barbary znajdującej się na dziedzińcu klasztoru i kościoła NMP w Skępem.

W promocji książki uczestniczyli licznie przybyli goście oraz uczniowie szkoły fot. Magdalena Lachowicz

Podczas uroczystości uczniowie zapoznali zebranych z twórczością patrona szkoły recytując jego wiersze i fragmenty prozy. Rozalia Świtalska recytowała Odjazd, Karol Domański fragment Kirgiza, Magdalena Gregowska Gwiazda, Magdalena Pindel Do lipy, Elżbieta Porowska Powrót wiosny, Hanna Konewka Wisienki oraz Gabriela Skarbińska Modlitwa za Polaków. Spotkanie uświetnił występ poezji śpiewanej wybranych utworów Gustawa Zielińskiego w wykonaniu Iwony Jasińskiej.

PROMOCJA KSIĄŻKI

Drugą częścią uroczystości była promocja wydanej z okazji 215. rocznicy urodzin Gustawa Zielińskiego pt. Dla Was piosnki piszę - Wybór poezji Gustawa Zielińskiego. Historia Szkoły Podstawowej w Markowicach.

Na początku o poezji Gustawa Zielińskiego opowiedział Bartosz Wiśniewski, który jest autorem wstępu i to on wybrał dzieła Zielińskiego, które znalazły się w publikacji. - Dzieła wybitnych twórców polskiego romantyzmu: Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Zygmunta Krasińskiego i Cypriana Kamila Norwida wciąż są obecne w kanonie lektur szkolnych, na deskach teatralnych, w opracowaniach naukowych, a nawet w kulturze popularnej. Po dzieła takich pisarzy okresu romantyzmu, jak: Wincenty Pol, Teofil Lenartowicz, Bohdan Zaleski, czy Gustaw Zieliński sięgają niemal wyłącznie poloniści, naukowcy i regionaliści związani z małymi ojczyznami pisarzy. Ich dorobek artystyczny w większości nie przetrwał próby czasu, a byli to poeci, którym uznania, sławy i poczytności wśród współczesnych im odbiorców mogliby pozazdrościć autorzy „Balladyny”, czy „Vademecum”. Gustaw Zieliński sławy dostąpił po wydaniu poematu „Kirgiz” w roku 1842, a kolejne edycje (także zagraniczne, dzięki tłumaczeniom) to zainteresowanie czytelnicze podtrzymywało. Doznał też goryczy niezrozumienia jego późniejszych utworów i nienadążania za zmieniającymi się gustami czytelników. Dzisiaj pamiętany i honorowany jest przede wszystkim w Markowicach, gdzie przyszedł na świat i mieszkał przez kilka lat wczesnego dzieciństwa, w Skępem i okolicach, gdzie spędził większość życia i gdzie znajduje się jego grób, w Płocku, dokąd trafiły jego cenne zbiory biblioteczne oraz w Kazachstanie. Najwybitniejszy utwór poety uznano za pierwsze w literaturze europejskiej autentyczne świadectwo życia i obyczajów Kazachów (zwanych wówczas Kirgizami). (…). O meandrach biografii i dokonaniach Gustawa Zielińskiego pisano wielokrotnie. Bardziej zainteresowanych zapraszamy do bibliotek. Ten wybór jest zachętą do czytania. Jest dla wszystkich, którzy zechcą wziąć go do ręki. Proszę odrzucić uprzedzenia, że to twórczość nie tak wybitna, w dodatku dawno zmarłego poety, trudna i nieciekawa dla kogoś spoza polonistyczno – bibliotekarskich kręgów. Dajmy Gustawowi Zielińskiemu szansę, posłuchajmy co ma nam do powiedzenia. Tytuł książki zaczerpnięto z młodzieńczego wiersza „Do przyjaciół”, ale każde prawdziwe dzieło sztuki, bez względu na czas i miejsce powstania, może być tworzone dla nas, dla ciebie. Tu i teraz - tak zachęcał do przeczytania publikacji Bartosz Wiśniewski.

O powstaniu książki i wyborze utworów Gustawa Zielińskiego opowiadał Bartosz Wiśniewski, który zajął się opracowaniem publikacji fot. Magdalena Lachowicz

ILUSTRACJE, PRZEDMOWY, DYREKTORZY

Wydana książka zawiera 30 dzieł Gustawa Zielińskiego, które poprzedzone są przedmowami marszałka województwa kujawsko-pomorskiego Piotra Całbeckiego, przewodniczącej sejmiku Elżbiety Piniewskiej, burmistrza Strzelna Dariusza Chudzińskiego i dyrektorki szkoły w Markowicach Joanny Parady oraz słowem wstępu Bartosza Wiśniewskiego. Każdy opublikowany utwór Zielińskiego okraszony jest ilustracjami wykonanymi przez uczniów i absolwentów szkoły w Markowicach: Hannę Konewkę, Elżbietę Porowską, Sarę Kwiatkowską, Kornelię Kamelską, Antoninę Jeske, Mateusza Kozłowskiego, Oliwię Stępień, Martę Sobieraj, Maję Lewandowską, Oliwię Lewicką, Julię Kościelną, Aleksandra Losika, Weronikę Samulską, Mikołaja Szymańskiego, Pawła Dawidowskiego, Rozalię Świtalską, Wojciecha Nowaka, Aleksandrę Domachowską, Kornelię Kwiatkowską, Karola Domańskiego, Magdalenę Bąk, Aleksandrę Dopierałę, Agatę Szajdę, Lenę Żarkiewicz,  Jarosława Dernogę, Macieja Strzelca i Aleksandrę Krysztofiak. Na okładce umieszczona jest ilustracja wykonana przez absolwentkę markowickiej podstawówki Hannę Hrycaj.

Drugą część publikacji stanowi historia szkoły podstawowej w Markowicach i spis dyrektorów tej szkoły, którymi w kolejnych latach byli: Władysław Weber (VIII 1923-VIII 1939), Melania Dąbrowska (V 1945-X 1945), Józef Buchwald (XI 1945-VIII 1950), Józef Dankowski (IX 1950-VIII 1972), Czesław Losik (VIII 1972-XII 1972), Jan Drzewiecki (III 1973-XI 1978), Gertruda Jędrzejewska (XII 1978-VIII 1979), Bernard Kosmowski (X 1979-IV 1982), Urszula Radwińska (VIII 1982-VIII 1987), Marian Pałaszyński (IX 1987-VIII 1991), Jan Drzewiecki (IX 1991-I 1993), Tomasz Święcicki (II 1993-XII 2005), Jolanta Dybała (I 2006-VIII 2017), Renata Weber (X 2010-IX 2011), Maria Żukowska (IX 2017-VIII 2021) oraz Joanna Parada (IX 2021-obecnie).

Dyrektorka szkoły w Markowicach Joanna Parada i przewodnicząca sejmiku Elżbieta Piniewska, to jedne z osób które przyczyniły się do wydania książki o Gustawie Zielińskim fot. Magdalena Lachowicz

PODSUMOWANIE

Koordynatorem projektu jest dyrektorka markowickiej podstawówki Joanna Parada, wyborem poezji zajął się Bartosz Wiśniewski, historia szkoły napisana została na podstawie zapisów Renaty Weber i Joanny Parady. Wydawcą publikacji jest szkoła Podstawowa im. Gustawa Zielińskiego w Markowicach. Mecenasami są: marszałek województwa kujawsko-pomorskiego Piotr Całbecki, przewodnicząca sejmiku województwa kujawsko-pomorskiego Elżbieta Piniewska oraz burmistrz Strzelna Dariusz Chudziński.

Wydanie publikacji zostało dofinansowane z budżetu Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego oraz gminy Strzelno. Podczas spotkania każdy chętny miał możliwość otrzymania bezpłatnie wydanej publikacji.

Magdalena Lachowicz