Sokół wrócił na gębicki rynek

W uroczystości odsłonięcia i poświęcenia Pomnika Powstańców Wielkopolskich wzięła udział także grupa kibiców „Noteci” Gębice i „Lecha” Poznań. Wznosili okrzyki „Cześć i chwała bohaterom”, odpalali race. - „Stoję tu przed tym pomnikiem i jestem dumny z tego. Chylę czoła tym wszystkim, którzy przyczynili się do odbudowy tego pomnika” - mówił podczas uroczystości burmistrz Leszek Duszyński.

      fot. Paweł Lachowicz

Gębice, pomnik, uroczystości, Sokół, Powstanie Wielkopolskie
     Sokół wrócił na gębicki rynek
     Uroczyste obchody 95. rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego na terenie gminy Mogilno odbyły się w Gębicach przy odbudowanym pomniku, jaki powstańcom wielkopolskim wystawili w 1928 r. mieszkańcy, a który zniszczony został potem przez hitlerowców.

Uroczyste odsłonięcie pomnika przez Stanisława Galewskiego - członka społecznego komitetu odbudowy pomnika, gębiczanina pamiętającego przedwojenny monument wybudowany w 1928 roku. Za nim stoją Irena Tupalska, Jagoda Mądrowska i Agata Pawlak.

      fot. Paweł Lachowicz

     Uroczystości rozpoczęły się 28 grudnia o 11:00 mszą św. w kościele pw. św. Mateusza w Gębicach z udziałem pocztów sztandarowych. Po eucharystii przy dźwiękach wojskowej orkiestry z Bydgoszczy nastąpił przemarsz uczestników na gębicki rynek. Tam około 12:30 przy pomniku ku czci Powstańców Wielkopolskich oraz Pamięci Poległych w latach 1914-1920 w Walkach o Niepodległość Polski odbyły się główne uroczystości rocznicowe. Przy pomniku na jednym z masztów powiewała flaga powstańcza, na drugi maszt podczas śpiewania hymnu narodowego wciągnięta została flaga Polski. Jedyne w historii zwycięskie powstanie postanowili uczcić kibice Lecha Poznań, którzy wraz z kibicami Noteci Gębice trzymając transparenty, odpalili race i wydali okrzyk Cześć i chwała bohaterom.
     Wśród zebranych na gębickim rynku było wiele pocztów sztandarowych, między innymi sztandar Dowództwa Narodowego Elementu Wsparcia im. Ziemi Mogileńskiej z Bydgoszczy oraz przykuwający szczególną uwagę poczet sztandarowy Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Gębicach, który przybył w składzie: Józef Jórga, Kazimierz Oborski i Alfons Łojewski.
     Jeden z inicjatorów odbudowy pomnika Andrzej Konieczka mówił: - Przypadł mi zaszczyt odczytania rysu historycznego tego wspaniałego monumentu, który zostanie dzisiaj odsłonięty. W 95. rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego oraz po 74 latach od chwili zburzenia przez niemieckiego okupanta.
     Odsłonięcia pomnika dokonali: Stanisław Galewski - członek społecznego komitetu odbudowy pomnika, gębiczanin pamiętający przedwojenny monument z 1928 r.; Irena Tupalska - członkini społecznego komitetu odbudowy pomnika, gębiczanka, potomkini poległych w pierwszej wojnie światowej oraz w wojnie bolszewickiej upamiętnionych na tablicach umieszczonych na pomniku; Jagoda Mądrowska - uczennica pierwszej klasy Liceum Ogólnokształcącego o profilu obronnym w Bielicach, gębiczanka, potomkini powstańca wielkopolskiego; Agata Pawlak - uczennica piątej klasy Szkoły Podstawowej w Gębicach, gębiczanka, potomkini powstańca wielkopolskiego. Następnie odbyło się poświęcenie pomnika, którego dokonał proboszcz gębickiej parafii ks. Stanisław Siuchniński.
     Burmistrz Mogilna Leszek Duszyński mówił: - Chciałem przypomnieć, że to właśnie Mogilno i Gębice już po pierwszym rozbiorze Polski znalazły się w granicach Prus. Następowała germanizacja tych ziem i trzeba było walczyć z niemieckim najeźdźcą chroniąc mowę, kulturę, obyczaje, tradycje. Właśnie dzięki Powstaniu Wielkopolskiemu parcie niemieckie na wschód zostało zahamowane. Mówi się, że do 1928 roku opuściło te tereny aż milion mieszkańców pochodzenia niemieckiego. (...) To tutaj tworzyły się organizacje, które sobie nawzajem pomagały. Towarzystwa gimnastyczne, które krzewiły ideę „W zdrowym ciele zdrowy duch”, gdzie uczono patriotyzmu. Właśnie dzięki takim postawom Powstanie Wielkopolskie mogło wybuchnąć. Ten patriotyzm był przekazywany z pokolenia na pokolenie - mówił burmistrz Duszyński. Przypomniał też, że 5 lat temu podczas uroczystych obchodów 90. rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego podjęta została decyzja, że 95. rocznica obchodów tego zwycięskiego zrywu, z którego mieszkańcy ziemi mogileńskiej, województwa wielkopolskiego i województwa kujawsko-pomorskiego powinni być dumni, odbędą się właśnie w Gębicach, na wspaniałym rynku gębickim. Burmistrz wspominał, że później zrodził się pomysł, aby odbudować pomnik, który został zburzony przez Niemców w 1939 r.
     - Stoję tu przed tym pomnikiem i jestem dumny z tego. Chylę czoła tym wszystkim, którzy przyczynili się do odbudowy tego pomnika. Tegoroczne uroczystości to jest przede wszystkim hołd złożony tym wszystkim mieszkańcom Gębic i okolic, którzy na przestrzeni wieków zawsze stali przy Polsce, walczyli o nią, walczyli o niepodległość. Pomnik na gębickim rynku to jeden z elementów rewitalizacji całego rynku w Gębicach. Za kilka lat to miejsce będzie inaczej wyglądać, będzie przepiękne i estetyczne, a pomnik, który stoi tutaj i został przed chwilą poświęcony, jest jednym z elementów rewitalizacji gębickiego rynku - dodał burmistrz Leszek Duszyński.
     Mieszkający w Gębicach starosta mogileński Tomasz Barczak zaznaczył, że tak ważna uroczystość, która ma miejsce w jego ukochanych Gębicach, jest dla niego wielkim przeżyciem i zarazem zaszczytem.
     - Zebraliśmy się tutaj, aby podziękować tym wszystkim, którzy w tamtych czasach walczyli o wolną, niepodległą Polskę, abyśmy my mogli dzisiaj spokojnie żyć i pracować. Dla mnie jest zaszczytem również to i pochylę czoła i powiem, że dziękuję bardzo tym wszystkim, którzy o tę Polskę walczyli, a szczególnie powstańcom wielkopolskim. Wszystkim, którzy się napracowali, żeby dzisiaj w tym miejscu odsłonić pomnik i poświęcić również w imieniu władz powiatu mogileńskiego dziękuję bardzo - powiedział starosta.
     Obecny na uroczystościach prezes Towarzystwa Miłośników Miasta Strzelna Marian Przybylski przybliżył zebranym walki powstańcze. - 2 stycznia 1919 r. to z tego miejsca wyruszyły oddziały ku Strzelnu. Właśnie mieszkańcy Gębic i okolicznych miejscowości stoczyli pierwszy bój w miejscowości Kopce w potyczce z Niemcami. Przyczynili się do tego, że droga ku Strzelnu stała się wolną. To mieszkańcy Gębic jako jedni z pierwszych dotarli do Strzelna i przyczynili się do jego wyzwolenia - mówił.
Później odbył się apel pamięci oraz salwa honorowa. Uroczystości dopełnił program artystyczny o tematyce powstańczej w wykonaniu młodzieży z Zespołu Szkół im. Powstańców Wielkopolskich w Bielicach, których przygotowały nauczycielki: Lidia Pisuła, Joanna Głowska-Dybicz i Zofia Śmigielska.
     Na zakończenie licznie zebrane delegacje pod pomnikiem złożyły wiązanki kwiatów. Sołtys Andrzej Konieczka podziękował również za wsparcie i pomoc mieszkańcom i wszystkim, którzy przyczynili się do odbudowy pomnika. Na zakończenie odśpiewano Rotę.
     Potem już na wszystkich uczestników czekała grochówka z wojskowej kuchni polowej.
     Więcej zdjęć w galerii oraz film.

Gębicki rynek był szczelnie wypełniony mieszkańcami i zaproszonymi gośćmi

      fot. Paweł Lachowicz

Sołtys Gębic Andrzej Konieczka to główny pomysłodawca i inicjator odbudowy Pomnika Powstańców Wielkopolskich 

        fot. Paweł Lachowicz

Poczet sztandarowy Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Gębicach, który przybył w składzie: Józef Jórga, Kazimierz Oborski i Alfons Łojewski. Sztandar ten był obecny przy odsłonięciu pomnika na rynku w Gębicach w 1928 roku

         fot. Paweł Lachowicz

Licznie zgromadzonych powitał burmistrz Mogilna Leszek Duszyński

       fot. Paweł Lachowicz

     SOŁTYS GĘBIC ANDRZEJ KONIECZKA MÓWIŁ POD POMNIKIEM
     Idea wystawienia pomnika, który byłby hołdem żywych dla poległych w walkach o wolność Ojczyzny, zrodziła się w kręgach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Gębicach już w 1921 r. Zaszczepił ją druhom pierwszy prezes Towarzystwa Stefan Szumlański - ziemianin z pobliskiego Kątna. Spektrum ideowe ówczesnej fundacji obejmowało aż trzy ważne w dziejach naszej Ojczyzny wydarzenia: wojnę światową 1914-1918, Powstanie Wielkopolskie 1918-1919 oraz wojnę polsko-bolszewicką 1919-1920. Owe około 50 (47) ofiar, to ogromna, jak na tak małe środowisko, danina krwi złożona wówczas na ołtarzu Ojczyzny.
     Zbiórka pieniędzy na budowę pomnika przebiegała pomyślnie, ale niestety pierwsze starania w tym względzie zniszczyła dewaluacja, która w sposób galopujący zgromadzone marki polskie zamieniła w bezwartościową makulaturę. Kiedy 29 kwietnia 1924 r. w wyniku reformy wprowadzono złotego, okazało się, że zebrane środki stanowią kilkudziesięciozłotową kwotę.
     Zawieszono działalność komitetu na kilka lat i dopiero we wrześniu 1927 r. powrócono do szczytnej idei budowy pomnika, kiedy na czele zarządu „Sokoła” stanął Roman Malenda. Zabrano się ponownie do dzieła, poprosiwszy do współpracy w komitecie odbudowy: ziemianina Stefana Szumlańskiego z Kątna jako przewodniczącego, dziekana dekanatu trzemeszeńskiego ks. Bronisława Greinerta proboszcza z Gębic, ziemianina Tadeusza Jaczyńskiego z Marcinkowa, ziemianina Aleksandra Szranta z Gozdanina, Czesława Buszewicza, burmistrza Jana Draheima, Wincentego Pankowskiego i Antoniego Zielińskiego. Tak elitarny skład komitetu spowodował, że już 16 września 1928 r. odświętnie przystrojone miasteczko Gębice odsłaniało wspaniały pomnik. Stał się on autentyczną chlubą tej patriotycznej społeczności. To przed nim odbywały się wszystkie uroczystości rocznicowe oraz manifestacje patriotyczne, uważany był za symbol polskości tych ziem i ich mieszkańców.
     Dlatego po wybuchu wojny niemiecki okupant w pierwszym rzędzie niszczył figury religijne zwalczając wiarę, a następnie pomniki, symbole świadczące o przynależności i tożsamości narodowej zwalczając polskość tych ziem. Już pod koniec września 1939 r. chluba mieszkańców Gębie i okolicznych miejscowości Pomnik Powstańców Wielkopolskich oraz poległych w latach 1914-1920 za wolność Ojczyzny zostaje doszczętnie zburzony. Okres okupacji niemieckiej, a następnie sowieckiej supremacji, to czas kiedy odbudowa tak jednoznacznie świadczącego o polskości tych ziem monumentu jest niemożliwa. Pomimo to, mieszkańcy Gębic nigdy nie porzucili myśli o odbudowie chlubnego monumentu.
     Dopiero po 1989 r. zmiany polityczno-gospodarcze spowodowały, że stało się możliwe przystąpienie do odbudowy pomnika. Z inicjatywy Antoniego Wesołowskiego, posła na Sejm VII i VIII kadencji zawiązuje się komitet odbudowy Pomnika Powstańców Wielkopolskich. Choć ofiarność lokalnej społeczności była duża, to - jak opowiadał nam jeden z członków komitetu - nie udało się zgromadzić odpowiedniej ilości funduszy, aby odbudować pomnik w jego historycznej postaci. Powstał zatem monument upamiętniający pierwszy historyczny pomnik, na co wskazuje napis na tablicy intencyjnej „Na tym Rynku stał pomnik Powstańców Wielkopolskich zburzony przez hitlerowców w 1939 roku”.
     Mieszkańcy byli od chwili odsłonięcia obelisku upamiętniającego chlubny monument świadomi potrzeby odrestaurowania pomnika Powstańców Wielkopolskich oraz poległych w latach 1914-1920 w walkach o niepodległość Polski w jego historycznym kształcie. Dlatego w „Planie odnowy miejscowości Gębice na lata 2008-2013” zapisano modernizację pomnika, której celem będzie przywrócenie mu jego pierwotnego wyglądu wraz z rzeźbą orła. Plan ten zatwierdzony został Uchwałą nr XXXI /293 Rady Miejskiej w Mogilnie z 27 lutego 2009 r.
     Z inicjatywy sołtysa wraz z Radą Sołecką oraz Stowarzyszenia Wspierania Pozarządowych inicjatyw Społecznych „Sokół” w lutym 2012 roku powstał Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika Powstańców Wielkopolskich w Gębicach, który za cel stawiał sobie zbieranie funduszy na odbudowę chluby gębickiej społeczności, pomnika Powstańców Wielkopolskich w jego historycznym kształcie.
     W pierwszym etapie zastanawiano się nad sposobem odbudowy pomnika - czy modernizować istniejący już obelisk, czy też odbudowywać pomnik od podstaw. Brak jakiejkolwiek dokumentacji budowlanej oraz brak odpowiednich fundamentów pod podstawę pomnika wymusił na organizatorach odbudowy przyjęcie drugiego wariantu, czyli budowę pomnika od początku. Dopiero przyjęcie ostatecznej koncepcji odbudowy pozwoliło na konkretne działania. Określono kosztorys przedsięwzięcia i po obliczeniach okazało się, że wybudowanie samej podstawy pomnika wraz ze schodami i cokołem to koszt blisko 40 tysięcy złotych. Natomiast koszt wykonania rzeźby orła wieńczącego pomnik wyniesie również blisko 42 tysiące złotych.
     A zatem należało zastanowić się, czy uda się zgromadzić tak ogromną kwotę potrzebną na zrealizowanie inwestycji. Szczęśliwie pomysł odbudowy pomnika zbiegał się w czasie z planowaniem prac związanych z rewitalizacją całego gębickiego Rynku. Dzięki wyjątkowo dużej przychylności burmistrza Mogilna Leszka Duszyńskiego znanego ze swojej jednoznacznej postawy patriotycznej, potomka powstańca wielkopolskiego, udało się odbudowę pomnika włączyć jako pierwszy etap rewitalizacji Rynku i pozyskać pomoc z Urzędu Gminy Mogilno, który sfinansował wykonanie rzeźby orła.
     Na wykonanie pozostałej części monumentu Stowarzyszenie Wspierania Pozarządowych Inicjatyw Społecznych „Sokół” napisało projekt o dofinansowanie z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach tak zwanych „Małych projektów” uzyskując pomoc ze środków unijnych w kwocie 25 tysięcy złotych. Pozostałą sumę 15 tysięcy złotych Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika Powstańców Wielkopolskich w Gębicach postanowił zebrać w drodze sprzedaży cegiełek wartościowych. Dlatego w listopadzie 2012 roku wystąpił do starosty mogileńskiego o pozwolenie i uzyskał je na przeprowadzenie publicznej zbiórki pieniężnej na terenie powiatu mogileńskiego.
     Zbiórka nie przebiega tak dobrze, jak początkowo zakładano, niemniej jednak dzięki wyjątkowej hojności kilku wiodących fundatorów udało się prawie zgromadzić niezbędną kwotę.
     W dniu dzisiejszym mamy zaszczyt uroczyście odsłonić odbudowany monument nazywany przez wszystkich Pomnikiem Powstańców Wielkopolskich, poświęcony również poległym w latach 1914-1920 w walkach o niepodległość Polski, który był, jest i będzie chlubą mieszkańców Gębic i okolicznych miejscowości.

Paweł Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1142 (1/2014)