Stary krzyż był już zniszczony

Nowy krzyż na Placu Świętokrzyskim w Strzelnie
     Stary krzyż był już zniszczony
     Jak mówi ks. Otton Szymków, dodatkowym bodźcem była chęć wymiany krzyża jeszcze przed uroczystościami beatyfikacyjnymi Jana Pawła II.

     Tydzień przed świętami wielkanocnymi na Placu Świętokrzyskim w Strzelnie w miejscu starego, zniszczonego stanął nowy drewniany krzyż. Proboszcz parafii pw. Świętej Trójcy w Strzelnie ks. Otton Szymków powiedział, że myśl o wymianie krzyża pojawiła się, gdy zaobserwowano jego zniszczenie. Dodatkowym bodźcem do wymiany krzyża stała się beatyfikacja Ojca Świętego Jana Pawła II. - Powstał pomysł, aby postawić nowy krzyż jeszcze przed uroczystościami - powiedział ks. Otton Szymków.
     Krzyż wykonał mistrz stolarski Bronisław Reinholz ze Strzelna. Pasyjka wielkości człowieka umieszczona na krzyżu została zakupiona w Gnieźnie i wykonana jest z masy żywicznej. Na krzyżu umieszczona jest także wyrzeźbiona tablica informacyjna przedstawiająca mieszczący się kiedyś w tym miejscu kościółek pw. Świętego Krzyża. Tablicę wykonał artysta Tadeusz Wiśniewski z Jawora podczas ubiegłorocznego pleneru rzeźbiarskiego, który odbył się przy strzeleńskiej parafii.
Krzyż stawiała firma radnego parafialnego Lecha Brukiewicza. Pozostało jeszcze do wykonania ogrodzenie krzyża.
     Jak powiedział ks. proboszcz, uroczyste poświęcenie nowego krzyża nastąpi pod koniec maja.
     HISTORIA TEGO MIEJSCA
     Kilka informacji o historii krzyża na Placu Świętokrzyskim opowiedzieli nam ks. Otton Szymków oraz kościelny Daniel Konowalik. Kiedyś, gdy istniał klasztor norbertański, parafia znajdowała się w kościele Świętego Ducha, który stał w miejscu, gdzie dziś jest Apteka Romańska. Dziś w miejscu po zburzonym kościele stoi piękny, okazały krzyż.
     W Strzelnie przy wlocie do miasta od strony północnej znajdował się drugi kościół, drewniany, pw. Świętego Krzyża. W tym właśnie kościółku był umieszczony krzyż gotycki z 1374 r. Krzyż ten po zburzeniu kościoła został przeniesiony i umieszczony w tzw. czarnym ołtarzu w kościele Świętej Trójcy, który kiedyś był ołtarzem głównym, i w którym wcześniej umieszczone zostały relikwie Krzyża Świętego. W tej chwili ołtarz stoi w transepcie zachodnim kościoła.
     Zbierając informacje na temat istniejącego kiedyś na Placu Świętokrzyskim drewnianego kościółka dotarliśmy do książki autorstwa Ryszarda Kabacińskiego z 2001 r. Historia miasta Strzelna - przełom XIV/XV wieku - 1773 r., którą udostępniła nam kierownik strzeleńskiej biblioteki Zofia Nowak-Paczkowska.
     W książce czytamy, że 14 listopada 1461 r. biskup włocławski Jan Lutkowicz z Brzezia erygował na przedmieściu strzeleńskim, zwanym Czestryjewo, kaplicę pw. Świętego Krzyża. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był prepozyt strzeleński Jan Luckaw. Dostarczył on mianowicie biskupowi wiarygodnych opisów cudów, które działy się w tym miejscu, potwierdzonych wiarygodnymi świadectwami. Z tych też powodów biskup Jan Lutkowicz na cześć Ukrzyżowanego Jezusa i Jego pięciu ran erygował kaplicę pod wezwaniem Krzyża Świętego. Według postanowień zawartych w dokumencie erekcyjnym w kaplicy miała się odbywać przynajmniej raz dziennie msza św. Kontynuując rozpoczęte dzieło Jan Luckaw wraz z przeoryszą Katarzyną i całym konwentem ufundowali 21 kwietnia 1463 r. kaplicę pod wezwaniem Świętego Krzyża i Pięciu Ran Chrystusa w miejscu, gdzie uprzednio stał krzyż słynący z łask i cudów doznawanych przez wiernych. Luckaw wraz z konwentem jako fundatorzy określili uposażenie kapelana.
     Analiza źródeł historycznych pozwala określić, że wezwanie Świętego Krzyża było najstarsze w Strzelnie i należy łączyć je z kościołem parafialnym w osadzie Strzelno, istniejącym tutaj przed przybyciem norbertanek. Realną podstawę tego argumentu stanowi odnotowana w źródłach proweniencji klasztornej wiadomość o istnieniu relikwiarza z Drzewem Krzyża Pańskiego, przechowywanego następnie w ołtarzu Krzyża Świętego w bazylice strzeleńskiej pw. Świętej Trójcy. W połowie XVIII w. uposażenie kaplicy pw. Krzyża Świętego znajdującej się za miastem przeniesiono do kościoła obecnie pw. św. Prokopa. Kościół otrzymał też swojego zarządcę, zwanego rektorem, w osobie jednego z norbertanów posługujących zakonnicom.
     Nie trwało to jednak długo, ponieważ w 1812 r. kawalerzyści Wielkiej Armii Napoleona Bonaparte, ciągnący przez Strzelno na Moskwę, urządzili sobie w tym kościele stajnię. W następnych latach zamieniono kościół na rupieciarnię. Kaplica pw. Krzyża Świętego na Czestryjewie od połowy XVIII w. zaczęła popadać w ruinę. Jej pozostałości polecił usunąć ostatni prepozyt strzeleński Fryderyk Bielecki i w tym miejscu ustawił krzyż.

Paweł Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1002 (17/2011)