Tajemniczy tunel

Dokument z 1935 r. Starostwa Powiatowego w Inowrocławiu do Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu mówiący o podziemnym obmurowanym przejściu wysokim na 1,8 m i szerokim na 1,1 m, wychodzącym prawdopodobnie spod jednej z absyd rotundy św. Prokopa i biegnącym dalej, prawdopodobnie w kierunku ogrodów klasztornych

Strzelno, Wzgórze Świętego Wojciecha, parafia św. Trójcy, rotunda św. Prokopa, tunel, dokumenty
     Tajemniczy tunel
     Na strychu Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odkryto dokumenty z lat 1884-1950 dotyczące rotundy św. Prokopa w Strzelnie. Mowa w nich o odkrytym w 1935 r., znajdującym się 2 metry pod ziemią, ceglano-kamiennym tunelu. Prowadził prawdopodobnie od rotundy św. Prokopa w kierunku ogrodów klasztornych, w kierunku ul. Klasztornej. Miał on wysokość 1,8 m i szerokość 1,1 m.

     ZASKAKUJĄCE ODKRYCIA
     W tym roku w parafii św. Trójcy w Strzelnie przeprowadzono kolejne prace konserwatorskie, związane z remontem romańskiej rotundy św. Prokopa z przełomu XII/XIII w. Finansowane były z dotacji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i obejmowały okrągłą nawę, apsydę i ścianę południową prezbiterium. Natomiast z dotacji Urzędu Marszałkowskiego województwa kujawsko-pomorskiego i środków europejskich prace konserwatorskie dotyczyły wybranych elementów wnętrza, w tym posadzki w prezbiterium oraz parter w wieży kościoła oraz apsydę.
     Prace konserwatorskie w Strzelnie oraz odkrycie archiwalnych dokumentów w siedzibie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków pozwoliły na uzupełnienie wiedzy o rotundzie św. Prokopa o trzy zaskakujące, wręcz sensacyjne odkrycia.
     O jednym z nich, mianowicie podziemnym tunelu biegnącym od rotundy św. Prokopa w kierunku ogrodów klasztornych piszemy poniżej. O dwóch kolejnych odkryciach napiszemy w numerze świątecznym Pałuk.
     DWIE TECZKI DOKUMENTÓW
     Bezcenne dla archeologów i konserwatorów pracujących przy rotundzie w Strzelnie okazały się dokumenty, jakie odnaleziono podczas prac remontowych w siedzibie wojewódzkiego konserwatora zabytków. Dokumentacja leżała na strychu, obecnie ich kopia znajduje się w zbiorach archiwalnych parafii Świętej Trójcy w Strzelnie, u ks. proboszcza Ottona Szymków. Dokumenty z lat 1884-1950 dotyczą rotundy św. Prokopa.
     - Te materiały znajdujące się u Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków to jest rewolucja. Przy okazji renowacji posadzki grzebaliśmy w tych materiałach. Trafiliśmy tam na dwie teczki materiałów mówiących o pracach przeprowadzonych w latach 50. ubiegłego wieku. Przydały się one podczas tegorocznych prac, gdy natrafiliśmy na niespodzianki - mówi Barbara Czechowska, konserwator dzieł sztuki z Torunia.

     DOKUMENTY O TUNELU
     W trakcie przeglądania odnalezionej dokumentacji natrafiono na wiele informacji, które - jak mówi kustosz Damian Rybak - być może tłumaczą źródło powtarzanej do dnia dzisiejszego przez mieszkańców Strzelna legendy, że ze Wzgórza św. Wojciecha prowadziło podziemne przejście do Markowic.
     Z odkrytej dokumentacji wynika, że z rotundy św. Prokopa gdzieś w kierunku ogrodów klasztornych biegnie podziemne przejście. W dokumentacji znaleziono rysunki tego przejścia, są pisma, jakie były pisane ze Strzelna do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, odpowiedzi, notatki o ekspedycjach, które przyjeżdżały i to wszystko badały.
     Pierwsza wzmianka dotycząca tajemnego podziemnego tunelu pochodzi z 2 marca 1935 r. Na stronie dokumentacji zatytułowanej Zeznania świadków i znawców zamieszczona jest kopia wzmianki, która ukazała się w Dzienniku Poznańskim nr 51 z 2 marca 1935 roku. Czytamy w niej: Odkrycie starożytnego przejścia. Pan Brożek dokonał ostatnio na terenie swego domostwa ciekawego odkrycia. W czasie powiększania piwnicy, znajdującej się w ogródku, obok muru otaczającego rotundę św. Prokopa natrafił na podziemne przejście. Po rozwaleniu muru odkryto obszerny ganek, silnie obmurowany. Istnieje przypuszczenie, że od tego ganku prowadzi jakieś podziemne przejście. Odkryciem pana Brożka zainteresował się ks. prałat Ignacy Czechowski i burmistrz Stanisław Radomski. Na terenie, na którym dokonano odkrycia istniał dawniej kościół św. Trójcy, klasztor Panien Norbertanek i kościół św. Krzyża.
     Następny dokument podpisany przez konserwatora dr W. Dalbora z Urzędu Wojewódzkiego Poznańskiego skierowany jest do Państwowego Referatu Budowlanego przy Starostwie Powiatowym w Inowrocławiu. W dokumencie czytamy: Na posiadłości pana Brożka w Strzelnie odkryto przy pracach ziemnych podziemny ganek obmurowany, mieszczący się obok muru otaczającego kościółek św. Prokopa. Proszę o zbadanie i zareferowanie powyższej sprawy i dołączenie planu sytuacyjnego i szkiców murów odkrytych. Również o podanie wymiarów cegieł i ich układu.
     8 marca 1935 r. w imieniu wojewody (podpis nieczytelny) napisał do Zarządu Miejskiego w Strzelnie, że Urząd Wojewódzki prosi o szybkie zbadanie i zreferowanie sprawy związanej z tajemniczym przejściem. 9 marca 1935 r. burmistrz Strzelna Stanisław Radomski napisał do konserwatora zabytków w Urzędzie Wojewódzkim w Poznaniu pismo następującej treści: Uprzejmie donoszę, że odnośną sprawą zainteresowałem się osobiście i jak stwierdziłem są to podziemne ganki, które prowadziły do majątków Klasztoru Ponorbertańskiego.
     Następny dokument datowany jest na 2 maja 1935 r. Kierownik referatu budowlanego, referendarz Alwin w imieniu Starostwa Powiatowego Inowrocławskiego, referat budowlany na miasto Inowrocław i powiaty Inowrocław - Żnin - Mogilno napisał do Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu (konserwator na województwo poznańskie i pomorskie) pismo tej treści: Posiedziciel nieruchomości w Strzelnie, przy ul. Klasztornej nr 3, pan Brożek dokopał się na swym gruncie ganku podziemnego, który pokryty jest około 2 metrową warstwą ziemi. Na miejscu stwierdziłem, że miejsce z którego pan Brożek wydobył kamienie i cegły zasypano z powrotem. Wobec tego nie można było stwierdzić bliższych szczegółów bez odkopania. Ewentualne odkrycie zalecałoby się przeprowadzić komisyjnie, gdyż pozostawienie odkrytego ganku bez zabezpieczenia grozić mogłoby niebezpieczeństwem mieszkańcom posesji i zwiedzającym. Wymiary wykopanych cegieł wynoszą 27-13-8 cm. Według oświadczenia pana Brożka szerokość ganku wynosi 1,10 m. Ganek obmurowany jest cegłą i kamieniami, przyczem wykonano pierścienie cegłowe 27x27 cm. Przestrzenie pomiędzy pierścieniami ceglanymi wypełniono kamieniami polnymi. Na spodzie ganku znajdują się kamienie polne, dość głęboko. Kamienie ścian są od wewnątrz ganku okopcone. To pismo opieczętowane jest przez Urząd Wojewódzki w Poznaniu dnia 7 maja 1935 r.
     ZDANIEM KONSERWATORA
     - Spod jednej z apsyd w rotundzie św. Prokopa prawdopodobnie szedł tunel. Przy absydzie jest krypta przykryta metalowymi kratami. Zastanawiamy się, czy aby przejście nie wychodziło właśnie z tej krypty. Mógł to być tunel ewakuacyjny, ciągnący się do ul. Klasztornej - mówi konserwator Jarosław Czechowski z Torunia.

Paweł Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1244 (50/2015)

Przejdź do forum.