Tam, gdzie był cmentarz żydowski

Tę mapkę dołączyło Stowarzyszenie „Ahawas Tora”. Żółtym kolorem zaznaczyli teren, gdzie był cmentarz żydowski w Mogilnie (obecnie blok nr 4 przy ul. Sportowej). Także żółtym kolorem zaznaczyli drogę dojazdową do cmentarza od strony dzisiejszej ul. Mickiewicza. Dziś w tym miejscu wybudowane są domki jednorodzinne.

Mogilno, cmentarz żydowski, tablica, lokalizacja
     Tam, gdzie był cmentarz żydowski
     Stowarzyszenie Ahawas Tora pragnie upamiętnić tablicą miejsce cmentarza żydowskiego w Mogilnie. Burmistrz Leszek Duszyński pomysł wstępnie zaakceptował. Do wyjaśnienia pozostaje jednak to, gdzie dokładnie tablica ma być zlokalizowana. Tak, by tablica upamiętniająca żydowski kirkut nie znalazła się na terenie cmentarza ewangelickiego.

     Cmentarz żydowski w Mogilnie graniczył z cmentarzem ewangelickim i znajdował się w miejscu dzisiejszego bloku nr 4 na ul. Sportowej. Jest to pierwszy blok po lewej stronie, gdy ul. Sportową wjeżdża się od strony stadionu sportowego przy ul. Mickiewicza. Teren cmentarza był jednak szerszy niż zajmowany obecnie przez blok, sięgał także na tereny przed blokiem w kierunku domków jednorodzinnych. Jesteśmy w posiadaniu dokumentu-mapki, który pokazuje jak w 1908 r. od obecnej ul. Mickiewicza prowadzona była z mleczarni w linii prostej o długości 70 m sieć wodociągowa do cmentarza żydowskiego i druga nitka wodociągu o długości 40 m do leżącego obok cmentarza ewangelickiego (w kierunku garaży).

     W okresie II wojny światowej cmentarz żydowski został zdewastowany, podobnie jak zniszczona została przez hitlerowców synagoga przy ul. Sądowej. Po wojnie szczątki zmarłych odkryte podczas budowy bloku Spółdzielni Mieszkaniowej ekshumowano i przeniesiono na cmentarz rzymskokatolicki przy ul. Kościuszki, gdzie złożono je do wspólnej mogiły ze szczątkami z cmentarza ewangelickiego.
     9 marca do burmistrza Mogilna napisał Marcin Dudek-Lewin ze Stowarzyszenia Ahawas Tora ze Szczepanowa (gm. Dąbrowa). Chcielibyśmy poprosić o poradę, w jaki sposób można by upamiętnić miejsce cmentarza żydowskiego w Mogilnie. W związku z tym, że cmentarz jest obecnie zabudowany blokiem mieszkalnym i teren jest we władaniu Spółdzielni Mieszkaniowej w Mogilnie, chcielibyśmy za zgodą Urzędu Miasta upamiętnić go np. stosowną tablicą kamienną umieszczoną w chodniku będącym częścią drogi gminnej lub w inny sposób zaproponowany przez Urząd - czytamy w piśmie.
     Burmistrz Leszek Duszyński wstępnie pomysł zaakceptował. Wyraził także zgodę na wykonanie tablic informacyjno-historycznych dla cmentarza żydowskiego i ewangelickiego w Gębicach oraz uzupełnienie cegłami ścian grobowca na cmentarzu ewangelickim w Gębicach.
     6 lipca Marcin Dudek-Lewin przesłał do ratusza propozycje dwóch lokalizacji: tablicy stojącej między blokiem a ul. Sportową i tablicy wbudowanej w nawierzchnię ul. Sportowej. Przesłał także propozycję wyglądu tablicy pamiątkowej stojącej. W naszej opinii lokalizacja nr 1 (stojąca, przyp. mah) jest bardziej odpowiednia i czytelnie będzie informowała o miejscu cmentarza - napisał.
     Burmistrz Duszyński powiedział, że skłania się raczej do propozycji wbudowania tablicy upamiętniającej cmentarz żydowski w nawierzchnię ul. Sportowej. Ostateczne ustalenia o lokalizacji jeszcze nie zapadły. Marcin Dudek-Lewin zapowiada, że uroczystość odsłonięcia tablicy przy ul. Sportowej w Mogilnie planowana jest na wrzesień tego roku.
     Jednak z mapki, jaką my posiadamy i publikujemy obok wynika, że cmentarz ewangelicki graniczył z kirkutem żydowskim. Niewykluczone, że miejsca na ul. Sportowej i przy ul. Sportowej (gdzie miałaby się znaleźć tablica) to tak naprawdę teren cmentarza ewangelickiego. Żydowski był przesunięty w stosunku do niego bardziej w prawo.

Marek Holak
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1222 (28/2015)

Przejdź do forum.