Wojewoda zdekomunizował decyzję radnych

Wojewoda decyzją z 27 lipca unieważnił uchwałę Rady Miejskiej w sprawie pozostawienia nazwy ul. 22 Stycznia. Według radnych nazwa może zostać, bo przecież nie symbolizuje komunizmu i daty wejścia Armii Czerwonej do Mogilna, tylko symbolizuje wybuch Powstania Styczniowego. Wojewoda tej argumentacji nie podzielił. Uznał ją za zmianę pozorną i próbę obejścia ustawy dekomunizacyjnej. Przewodnicząca Teresa Kujawa odwoła się w tej sprawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.

    ZMIENIĆ PATRONA
     Dzień 22 Stycznia jest patronem jednej z ulic na osiedlu bloków w Mogilnie. Nazwa odnosi się wprost do dnia 22 stycznia 1945 r. i wejścia z kierunku Kwieciszewa Armii Czerwonej do Mogilna. Niemcy wiedząc, co się szykuje, uciekali z Mogilna już dzień wcześniej.
     Od 1 kwietnia 2016 r. obowiązują w Polsce przepisy ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego. Tym samym wszystkie nazwy ulic zawierające w swojej nazwie daty styczniowe lub lutowe powinny zostać zmienione. Według autorów ustawy, daty te bowiem symbolizują autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989, a więc panujący w kraju komunizm. Dlatego wojewoda kujawsko-pomorski Mikołaj Bogdanowicz zwrócił się do Urzędu Miejskiego w Mogilnie o zmianę nazwy ul. 22 Stycznia.
     FORTEL Z NAZWĄ ULICY
     Został przygotowany projekt uchwały. Co ciekawe, w ogóle nie był jednak dyskutowany podczas czerwcowych komisji Rady Miejskiej. Projekt uchwały do porządku obrad został wprowadzony dopiero podczas sesji 21 czerwca. W trakcie sesji również nie było żadnej dyskusji w tej sprawie.
     21 czerwca mogileńscy radni prawie jednogłośnie (wstrzymał się jedynie radny Konrad Andrzejewski) podjęli uchwałę o pozostaniu nazwy ul. 22 Stycznia.
     Zastosowali tu jednak pewien fortel.
     Radni nie zgodzili się z tym, że nazwa ul. 22 Stycznia propaguje komunizm. Według nich ta data oznaczała datę 22 stycznia 1863 roku, kiedy wybuchło największe powstanie w Królestwie Polskim - Powstanie Styczniowe. To właśnie radni argumentowali i podnosili w podjętej uchwale w §1: Dla upamiętnienia wydarzenia z 22 stycznia 1863 r. wybuch Powstania Styczniowego w Królestwie Polskim, zmienia się dotychczasową nazwę ulicy 22 Stycznia w miejscowości Mogilno na 22 Stycznia. Do uchwały radnych dołączona została petycja mieszkańców ul. 22 Stycznia w Mogilnie, którzy wnosili o pozostawienie nazwy ulicy w niezmienionej formie.
     WYPIERA SIĘ KOMUNIZMU
     Tymczasem 13 lipca wojewoda wszczął postępowanie nadzorcze w sprawie unieważnienia tej uchwały i wskazał, że jest ona sprzeczna z obowiązującymi przepisami prawa. Do tego przewodnicząca Teresa Kujawa ustosunkowała się pismem z 19 lipca. Przewodnicząca tłumaczyła, że nie można jednoznacznie określić skąd pochodziła nazwa ul. 22 Stycznia, ponieważ nie odszukano pierwotnej uchwały nadającą jej nazwę. Dalej argumentowała, że nie można wyeliminować z przestrzeni publicznej daty 22 stycznia jako zrywu narodowo-wyzwoleńczego przeciwko rosyjskiemu zaborcy. Rada sprzeciwiała się również temu, że data, która nie określa roku może symbolizować komunizm, a między innymi dlatego w uchwale podjęto kwestię Powstania Styczniowego.

     WOJEWODA NIEWZRUSZONY
     Wojewoda na te tłumaczenia pozostał jednak niewzruszony. 27 lipca postanowił unieważnić podjętą przez radnych uchwałę z 21 czerwca. Jak tłumaczył, 22 stycznia 1945 r. wojska sowieckie wkroczyły do Mogilna i od tej chwili rozpoczęła się utajona okupacja bolszewicka.
     Nazwa ulicy 22 Stycznia posiada zatem symbolikę związaną z propagowaniem komunizmu i jako taka podlega zmianie, zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy. W ocenie organu nadzoru, pozostawienie dotychczasowej nazwy ulicy, bez dodania elementów wskazujących na konkretne wydarzenie historyczne (powstanie styczniowe 1863 r.), należy uznać za zmianę pozorną, stanowiącą jedynie próbę obejścia normy art. 1 ustawy. W powszechnym bowiem odbiorze występująca samodzielnie w nazwie ulicy data „22 Stycznia” posiada utrwalone konotacje z nazewnictwem komunistycznym - pisze w uzasadnieniu wojewoda.
     BĘDZIE SKARGA
     Na decyzję wojewody przewodniczącej Teresie Kujawie przysługuje prawo złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Pytanie, czy taką skargę przewodnicząca złoży, przesłaliśmy do wiceburmistrza Jarosława Ciesielskiego. Na pytanie odpowiedział sekretarz gminy Teodor Pryka.
     Decyzją Pani Przewodniczącej Rady Miejskiej w Mogilnie złożona zostanie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w sprawie unieważnienia tejże uchwały przez Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego - odpowiedział pisemnie sekretarz.
     MOGILNO CZCIŁO
     Dzień 22 stycznia od 72 lat niezmiernie kojarzy się w Mogilnie z wejściem czołgów Armii Czerwonej. Dziesięć dni po tym wydarzeniu, 3 marca 1945 r. właściciel drukarni w Mogilnie Antoni Nowicki zamieścił w drukowanym przez siebie Orędowniku Powiatu Mogileńskiego wiersz. W ramce publikujemy jego treść.
     NA STRONIE INTERNETOWEJ GMINY
     Wiemy, że w ostatnich latach data 22 stycznia była na terenie Mogilna obchodzona jako podwójna rocznica (było to chociażby zawarte tak w przeszłości w corocznym planie obchodzenia świąt i rocznic przyjmowanym przez Radę Miejską) - jako obchody wyzwolenia Mogilna i obchody wybuchu Powstania Styczniowego. Wyzwolenie Mogilna przez wojska radzieckie nie raz było bowiem obchodzone na mogileńskim rynku, gdzie składano kwiaty pod pomnikiem.Choć trzeba przyznać, że najczęściej w tym dniu burmistrz pod pomnikiem na rynku się nie pojawiał.
     Ciekawe informacje można wyczytać na stronie internetowej gminy Mogilno. W zakładce Informacje ogólne, a dalej Historia, znajduje się kalendarium dat szczególnych w historii dla gminy Mogilno. Co ciekawe, wśród tych dat nie ma wymienionej daty 22 stycznia 1863 r., nie ma nawet samego roku, nie ma ani słowa o powstaniu styczniowym. Jest za to odnotowana data 22 stycznia 1945 r., opisana w taki sposób: 1945 - na wieść o ofensywie Armii Czerwonej Mogilno opuściły władze i znaczna część ludności niemieckiej. 22 stycznia do miasta wjechały od strony Kwieciszewa czołgi radzieckie. Rozpoczyna się okres panowania sowietów nad Polską.
     BYŁ LIST PIS-u
     Przypomnijmy także, że 23 kwietnia 2014 r. przewodniczący Komitetu PiS w Mogilnie Jerzy Łaganowski skierował list otwarty do Rady Miejskiej w Mogilnie. Oto jego treść:
     Komitet Prawo i Sprawiedliwość w Mogilnie, pragnie zwrócić uwagę na brak szacunku dla powstańców styczniowych i przekłamywanie faktów historycznych występujących w Gminnym kalendarzu uroczystości w roku 2014.
     Nie możemy się godzić na obchodzenie w dniu 8 maja uroczystości z okazji Dnia Zwycięstwa. W tym dniu możemy obchodzić zgodnie z prawdą historyczną uroczystość zakończenia II wojny światowej, gdyż statusu zwycięzców pozbawili Polaków Stalin, Winston Churchill i Franklin Delano Roosevelt. To z mocy ich postanowienia Polska przeszła spod okupacji brunatnego totalitaryzmu, pod okupację czerwonego totalitaryzmu.
     W zamian status zwycięzców otrzymała Francja, która w okresie II wojny światowej była czynnym kolaborantem okupantów niemieckich.
     Także uroczystości obchodzone w dniu 22 stycznia budzą nasz sprzeciw. Łączenie w jedną uroczystość obchodów wybuchu Powstania Styczniowego z dniem wyzwolenia Mogilna spod okupacji hitlerowskiej jest nie do przyjęcia. Połączenie tych uroczystości może mieć podłoże ignorancji historycznej, kpiny lub całkowity brak empatii.
     Dziwi nas, że w jednej uroczystości czcimy pamięć o powstańcach styczniowych i pamięć wnuków Rosjan, którzy to powstanie utopili w morzu krwi. Nie bez znaczenia także jest fakt, że z rąk tzw. „wyzwolicieli” mogło zginąć nawet do 1,5 mln Polaków m.in. w Katyniu, Charkowie, Miednoje, w setkach rosyjskich łagrów. Szczególną uwagę należy zwrócić na masowe mordy na Polakach dokonane przez Sowietów już po zakończeniu II wojny światowej. Wyrażamy sprzeciw i domagamy się rozłączenia tych uroczystości. Proponujemy, żeby od tego roku uroczystość wyzwolenia Mogilna spod okupacji hitlerowskiej odbywała się na cmentarzu, przy grobach żołnierzy Armii Czerwonej.
     Co ważne, list ten nie był przedmiotem jakiejkolwiek dyskusji na komisjach czy sesji Rady Miejskiej poza zdawkowymi uwagami.

Damian Stawski
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1329 (31/2017)

Z listów

     Uzasadnienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego Mikołaja Bogdanowicza w sprawie uznania nieważności uchwały

     W dniu 21 czerwca 2017 r. Rada Miejska w Mogilnie, działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 744) - zwanej dalej ustawą - podjęła uchwałę w sprawie zmiany nazwy ulicy 22 Stycznia położonej w miejscowości Mogilno.
     Badana uchwała wpłynęła do organu nadzoru w dniu 28 czerwca 2017 r.
     Zawiadomieniem z dnia 13 lipca 2017 roku (sygn.: WNK.IV.4131.103.2017.KB) organ nadzoru wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej uchwały, wskazując, że zawiera ona uregulowania sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa. Przewodnicząca Rady Miejskiej w Mogilnie w piśmie z dnia 19 lipca 2017 r. (znak: WAD.007.5.2017) poinformowała, że Rada Miejska w Mogilnie nie uznaje zasadności zarzutów podniesionych w wyżej wymienionym zawiadomieniu. Zgodnie z wyjaśnieniami Przewodniczącej Rady, Rada Miejska w Mogilnie podejmując kwestionowaną uchwałę kierowała się tym, że nie można jednoznacznie stwierdzić skąd pochodziła nazwa 22 Stycznia, ponieważ nie udało się odnaleźć pierwotnej uchwały nadającej tę nazwę. Zdaniem Rady Miejskiej w Mogilnie nie można wyeliminować z przestrzeni publicznej daty 22 stycznia, która jest symbolem zrywu narodowo-wyzwoleńczego przeciwko rosyjskiemu zaborcy. Rada sprzeciwia się także stanowisku, że data sama w sobie, bez określenia roku, może symbolizować komunizm. Zgodnie z wyjaśnieniami, intencją Rady nie było obejście obowiązującego porządku prawnego i niezastosowanie się do przepisów ustawy, tylko doprecyzowanie, które wydarzenie z 22 stycznia w opinii Rady zasługuje na upamiętnienie.
Do pisma Przewodniczącej Rady załączona została petycja mieszkańców ul. 22 Stycznia w Mogilnie o pozostawienie nazwy ulicy w niezmienionej formie.
Po dokonaniu analizy argumentów przedstawionych w piśmie Przewodniczącej Rady Miejskiej w Mogilnie z dnia 19 lipca 2017 r., organ nadzoru podtrzymuje swoje wcześniejsze stanowisko wyrażone w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania nadzorczego.
     Należy stwierdzić, że Rada Miejska w Mogilnie powołując się na przepis art. 6 ust. 1 ustawy „zmieniła” aktualnie istniejącą nazwę ulicy „22 Stycznia” na nazwę „22 Stycznia”. W załączonym do uchwały uzasadnieniu Rada stwierdziła, że „dzień 22 stycznia 1945 r. to data wkroczenia Armii Czerwonej do Mogilna. Jednak nie z tym wydarzeniem chcemy wiązać nazwę ulicy. Ma ona upamiętniać bohaterska postawę polskich patriotów uczestniczących w zrywie niepodległościowym z dnia 22 stycznia 1863 r. Dla uniknięcia kojarzenia daty 22 stycznia z wkroczeniem wojsk Armii Radzieckiej do Mogilna podjęto niniejszą uchwałę celem wskazania jakie wydarzenie upamiętnia obowiązująca nazwa ulicy”. Podkreślono, iż na ziemi mogileńskiej od lat czci się pamięć powstańców styczniowych oddając im hołd przy pomniku bohaterów walk o wolność ziemi mogileńskiej, poprzez organizowanie tematycznych konkursów oraz sesji popularno-naukowych. Z tego też powodu zaproponowano „zmianę” nazwy ulicy „22 Stycznia” na nazwę „22 Stycznia”.
     Organ nadzoru wyraża wątpliwość, czy działania podjęte przez Radę Miejską w Mogilnie, zgodne są z intencją ustawodawcy, wyrażoną w ustawie z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.
     Jak wskazano w piśmie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 6 czerwca 2017 r. (znak: WNK.ry.4130.1.34.2017.BA) skierowanym do przewodniczących rad gmin, powiatów i sejmiku województwa kujawsko-pomorskiego, jako nazewnictwo propagujące komunizm uznaje się także nazwy odwołujące się do osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących represyjny, autorytarny i niesuwerenny system władzy w Polsce w latach 1944-1989. W kontekście przepisu art. 1 ust. 2 ustawy niezbędne jest doprowadzenie do wyeliminowania z przestrzeni publicznej istniejącego jeszcze nazewnictwa mającego swoje źródło bądź odniesienia do schyłkowego okresu II wojny światowej oraz następującego bezpośrednio po nim, związanego z ustanawianiem i utrwalaniem fundamentów ustroju totalitarnego w Polsce i unicestwieniem dążeń niepodległościowych przy wydatnym wsparciu Armii Czerwonej. Przykładem takiego nazewnictwa są daty „styczniowo-lutowe” upamiętniające wkraczanie wojsk sowieckich na tereny obecnego województwa kujawsko-pomorskiego.
     W dniu 22 stycznia 1945 r. wojska sowieckie wkroczyły do Mogilna - od tej chwili rozpoczęła się utajona okupacja bolszewicka. Nazwa ulicy 22 Stycznia posiada zatem symbolikę związaną z propagowaniem komunizmu i jako taka podlega zmianie, zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy. W ocenie organu nadzoru, pozostawienie dotychczasowej nazwy ulicy, bez dodania elementów wskazujących na konkretne wydarzenie historyczne (powstanie styczniowe 1863 r.), należy uznać za zmianę pozorną, stanowiącą jedynie próbę obejścia normy art. 1 ustawy. W powszechnym bowiem odbiorze występująca samodzielnie w nazwie ulicy data „22 Stycznia” posiada utrwalone konotacje z nazewnictwem komunistycznym.
     Pomimo braku pierwotnej uchwały o nadaniu ulicy nazwy 22 Stycznia, Rada Miejska w Mogilnie uzasadniając aktualną uchwałę słusznie wskazała, iż miała ona na celu upamiętnienie wkroczenia Armii Czerwonej do Mogilna. Przyjęto tym samym, że istnieje przesłanka zobowiązująca do zmiany tej nazwy na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy, który został przywołany w podstawie prawnej uchwały. Nazwa ta figuruje również w wykazie nazw ulic, skwerów i placów sporządzonym przez IPN, które podlegają dekomunizacji w świetle ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r.
     W opinii organu nadzoru, interpretacja ta jest zasadna, a decyzja o powtórnym nadaniu ulicy nazwy 22 Stycznia, czyni uzasadnienie sporządzone do uchwały wewnętrznie sprzecznym. Stąd wniosek, iż takie działanie determinowane jest po prostu chęcią zachowania dotychczasowej nazwy bez żadnych zmian, do czego dopasowana została argumentacja organu stanowiącego. Nie można w tej sytuacji stwierdzić, że w uchwale nr XXXIII360/17 z dnia 21 czerwca 2017 r. Rada Miejska w Mogilnie dokonała zmiany nazwy ulicy, i że odtąd nazwa ta kojarzy się wyłącznie z wybuchem Powstania Styczniowego w Królestwie Polskim.
Należy zauważyć, że w analizowanym przypadku nie mamy w ogóle do czynienia ze zmianą nazwy. Zgodnie bowiem z definicją zawartą w Uniwersalnym Słowniku języka polskiego pod redakcją prof. Stanisława Dubisza (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003 r., tom 5, str. 709), zmiana to: 1. „fakt, że ktoś staje się innym, coś staje się inne niż dotychczas”, to również 2. „zastąpienie czegoś czymś, wymiana czegoś na coś”. W tym przypadku nazwa ulicy nie zmieniła się, nie została zastąpiona inną nazwą.
     Powyższe znajduje również potwierdzenie w treści petycji mieszkańców Mogilna skierowanej do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, w której postuluje się o „pozostawienie nazwy ulicy 22 Stycznia w niezmienionej formie „.
W ocenie organu nadzoru, w przedstawionych okolicznościach sprawy uprawniony jest wniosek, iż skoro de facto pozostała ta sama nazwa ulicy, to zmiana nie została w ogóle dokonana, pomimo formalnego podjęcia uchwały w tej sprawie. Pozwala to na postawienie tezy, że intencją Rady było obejście obowiązującego porządku prawnego i niezastosowanie się do dyspozycji art. 6 ust. 1 ustawy. Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż rolą organu stanowiącego gminy, jak i organu nadzoru, jest stosowanie się do norm powszechnie obowiązującego prawa, ponieważ są nimi bezwzględnie związane. Uwagi na temat zasadności wprowadzanych rozwiązań prawnych mogą być podnoszone w procesie legislacyjnym. Przepisy, które weszły w życie muszą być przestrzegane, bez względu na pojawiające się kontrowersje, nastawienie, światopogląd, czy też utożsamianie się z nimi (por. rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Warmińsko-Mazurskiego nr PN.4131.60.2017 z dnia 22 marca 2017 r., Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego z 2017 r., poz. 1263).
     Również argumenty ekonomiczne nie powinny stanowić podstawy do podejmowania takich pozornych działań. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do dyspozycji art. 5 ustawy, pisma oraz postępowania sądowe i administracyjne w sprawach dotyczących ujawnienia w księgach wieczystych oraz uwzględnienia w rejestrach, ewidencjach i dokumentach urzędowych zmiany nazwy dokonanej na podstawie ustawy są wolne od opłat. Nadto zmiana nazwy dokonana na podstawie ustawy, nie ma wpływu na ważność dokumentów zawierających nazwę dotychczasową.
Biorąc powyższe pod uwagę, należało orzec jak w sentencji.
     Rozstrzygnięcie nadzorcze jest ostateczne.
     Na niniejsze rozstrzygnięcie przysługuje prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy (ul. Jana Kazimierza 5, 85-035 Bydgoszcz) w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia - za pośrednictwem Wojewody Kujawsko-Pomorskiego.