Emilia Sczaniecka - założyła lazaret

W strzeleńskim szpitalu zaopiekowała się powstańcami, którzy odnieśli rany w bitwach pod Bieniszewem, Dobrosołowem, Mieczownicą, Ślesinem i Olszową.

Emilia Sczaniecka fot. ze zbiorów domowych Mariana Przybylskiego

     Emilia Sczaniecka urodziła się 20 maja 1804 r. w Brodach w powiecie bukowskim. Mając 6 lat straciła ojca, a 8 lat później zmarła jej mama. Osierocona Emilia wychowywała się u babci Anastazji Sczanieckiej w Wąsowie, w powiecie bukowskim. Edukację rozpoczęła na pensji Laforque`ów w Dreźnie. Tam też nawiązała kontakty z młodzieżą z patriotycznego, konspiracyjnego związku Polonia. W 1828 r., mając zaledwie 24 lata zachorowała ciężko na tyfus. Leczący ją doktor Marcinkowski zaryzykował zabieg, wówczas zwany moksa, ratując ją ostatecznie przed śmiercią.
     Pod koniec grudnia 1830 roku, w momencie wybuchu powstania listopadowego z fałszywym paszportem, przekroczyła granicę. Już w styczniu przystąpiła do intensywnej pracy u boku przewodniczącej Towarzystwa Dobroczynności Patriotycznej Kobiet, Klementyny Hoffmanowej. Po bitwie pod Grochowem, Emilia, jako sanitariuszka podjęła pracę w Szpitalu Ujazdowskim. Tam po raz pierwszy zetknęła się z realiami i okrucieństwem wojny. 20 lutego 1831 r. rozpoczęła pracę w Szpitalu Wolskim.
     W połowie kwietnia została szefową w nowo założonym przez Raczyńskich lazarecie, nazwanym Szpitalem Poznańskim. Pomocą służyła jej Klaudyna Potocka. Po bitwie pod Ostrołęką obie kobiety z kilkoma innymi współpracownicami udzielały bezpośrednio pomocy rannym na pobojowisku, a we wrześniu 1831 r. razem powróciły w granice zaboru pruskiego.
     Umiejętności z tego okresu przydały się jej w przyszłości, szczególnie podczas wybuchu i trwania Powstania Styczniowego.
     W przeddzień Wiosny Ludów Emilia Sczaniecka zaczęła prowadzić tajne kursy opatrywania ran i pielęgnacji rannych. Podczas tej pracy cennych wskazówek udzielał jej lekarz Teofil Matecki. W połowie maja 1863 r. założyła lazaret powstańczy w budynkach poklasztornych w Strzelnie. W leczeniu rannych powstańców pomagali jej Teofil Matecki oraz lekarze miejscowego szpitala miejskiego Ferdynand Gorczyca i Rudolf Jordan. Liczba pacjentów w Strzelnie przekraczała dozwolony przez władze kontyngent. Zamiast oficjalnie przewidzianej ilości 25-30 łóżek szpitalnych w poklasztornych zabudowaniach przebywało po 100-200 rannych powstańców. Działając w szpitalu w Strzelnie Sczaniecka zaopiekowała się powstańcami, którzy odnieśli rany w bitwach pod Bieniszewem, Dobrosołowem, Mieczownicą, Ślesinem i Olszowem. Pomoc ze strony miejscowej ludności oraz kobiet wielkopolskich z Emilią Sczaniecką na czele, zapewniła powstańcom opiekę i w miarę możliwości, bezpieczeństwo.
     Po zakończeniu powstania rozpoczął się kolejny etap w życiu Emilii Sczanieckiej. Zajęła się ona wówczas przede wszystkim udzielaniem pomocy emigrantom - powstańcom. W 1873 r. po śmierci brata Konstantego, pozostała już sama. Odtąd przez ponad dwadzieścia lat swego życia poświęciła już tylko pracy społecznej.
     Emilia Sczaniecka zmarła 11 maja 1896 r. w Pakosławiu. Zgodnie z jej ostatnią wolą pochowano ją na cmentarzu w Michorzewie. Jej pogrzeb był wielką manifestacją patriotyczną. Jej śmierć okryła żałobą niemal całą polską społeczność zaboru pruskiego.

Magdalena Lachowicz
Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1094 (5/2013)