Kapitan Paweł Cyms - w 70. rocznicę śmierci

Paweł Cyms był głównym autorem działań powstańczych.

    Urodził się 2 marca 1894 r. w Pawłowie, w ówczesnym powiecie witkowskim, w rodzinie nauczyciela Leona Cymsa i Pauliny z Komorowskich. Po zdaniu matury wstąpił do seminarium duchownego. W 1915 r. po wybuchu I wojny światowej został powołany do armii niemieckiej. Brał udział w walkach na froncie wschodnim i zachodnim. Ukończył również szkołę oficerską ze stopniem podporucznika. Po zakończeniu wojny wrócił do Gniezna. Aktywnie działał w polskim ruchu patriotycznym. Współtworzył struktury wojskowe i był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Po wybuchu Powstania Wielkopolskiego stanął na czele oddziału gnieźnieńskich powstańców. Dowodził oddziałami, które wyzwoliły Gniezno i walczyły pod Zdziechową z siłami niemieckimi. W bitwie pod Zdziechową walczyli także ochotnicy z Trzemeszna. Gród Kilińskiego wyzwolony został w nocy z 28 na 29 grudnia przez ochotniczą kompanię pod dowództwem Władysława Wleklińskiego. 1 stycznia pociągiem do Trzemeszna dotarła liczna grupa powstańców pod dowództwem Pawła Cymsa. Połączone siły powstańców przeszły od dworca kolejowego do centrum, gdzie były owacyjnie witane przez mieszkańców Trzemeszna. Potem oddziały pod jego komendą wkraczały do Mogilna i Strzelna oraz Kruszwicy.
    Później oddział Cymsa wraz z kompanią trzemeszeńską, mogileńską oraz innymi udał się do Inowrocławia. Dowodził Paweł Cyms. Wbrew zakazowi kontynuowania walki, wydanemu przez NRL, podjął zwycięski szturm na Inowrocław. Cyms był głównym autorem działań powstańczych, dzięki którym zdobyto tereny zachodnich Kujaw.
    Do marca 1919 r. Paweł Cyms dowodził oddziałami powstańczymi walczącymi w rejonie Bydgoszczy i Torunia. Po zakończeniu Powstania Wielkopolskiego Cyms uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Za swoje męstwo odznaczony został krzyżem Virtuti Militari. W 1921 r. uczestniczył w III powstaniu śląskim. Później skończył studia prawno-ekonomiczne i pracował w firmie spedycyjnej i w bankach. W 1935 r. przeniesiony został w stan spoczynku i zamieszkał w Bystrej koło Bielska-Białej. We wrześniu 1939 r. znów wstąpił do wojska i trafił do obozu jenieckiego. Został z niego zwolniony w 1940 r. Angażował się później w działalność Armii Krajowej. Po zakończeniu wojny przeniósł się do Gniezna. Rok przed śmiercią wrócił do Bystrej.

     Paweł Cyms zmarł 13 listopada 1949 r. w Bystrej i pochowany został na tamtejszym cmentarzu. Po ekshumacji trumna ze szczątkami kpt. Cymsa spoczęła w 2013 roku na Akropolu Bohaterów w Gnieźnie.

(wol), 17 XI 2019