O pałucko-kujawskiej granicy regionów

Od czasu do czasu słyszy się głosy, iż Pałuki przedstawiane są na rozmaitych mapkach w niewłaściwych granicach. O ile granice północna i północno-wschodnia na rzece Noteci, zachodnia na rzeczkach Rudce i Margonince oraz południowa na rzece Wełnie nie budzą większych zastrzeżeń, to kontrowersje wzbudza przebieg granicy Pałuk z Kujawami na południowym wschodzie.

    Granice historyczno-etniczne każdego regionu, w tym także i Pałuk, przynajmniej na niektórych odcinkach, są trudne dziś do ustalenia. Wpływ na to miało w przeszłości różne nasilenie kontaktów z sąsiadami, wzajemne przenikanie czynnika kulturowego, gospodarczego, handlowego. Niemałą rolę odegrał też aspekt administracyjny. W przypadku Pałuk trzeba pamiętać o tym, że region ten stanowi północno-wschodnią część Wielkopolski, graniczącej z Pomorzem (Krajną) i Kujawami.
    O przynależności do Pałuk rejonu Dąbrowy i o tym, że mieszkańcy tych okolic poczuwają się do związku z Pałukami pisał już ongiś w naszej gazecie Paweł Domagalski.  
    Granice Pałuk i Kujaw w ostatnich czasach różnie przedstawiano. Na przykład wydany w 1936 r. "Przewodnik po Pałukach, wykopaliskach biskupińskich i V Targach Pałuckich 26.08 - 6.09.1936" przesadnie ukazywał Pałuki sięgające aż po Strzelno i Kruszwicę. W latach pięćdziesiątych południowo-wschodnią granicę regionu opierano na Noteci Zachodniej, aż po Pakość. Tym samym w skład naszego regionu wchodziły takie miejscowości, jak: Piechcin i Wapienno z byłego powiatu szubińskiego oraz Dąbrowa i Szczepanowo z byłego powiatu mogileńskiego. Są dowody na to, iż wtedy na tych obszarach istniał jeszcze pałucki folklor i sztuka ludowa. Także pod względem krajobrazowym "pałąkowaty" teren bardziej kojarzył się z Pałukami, aniżeli z równinnymi Kujawami.  
    Historyczne zaś miasto Barcin jak i parafie: Chomiąża, Kierzkowo, Ostorscze (Ostrówce), Ryszewko, Szczepanowo, Woiuczino (Wójcin) w XVI wieku należały do wschodniej części "Districtus Kcinensis" (powiat kcyński), który w zdecydowanej większości administracyjnie pokrywał się z historycznymi Pałukami.  
    Pobudowanie na początku lat siedemdziesiątych w rejonie Barcina dużej cementowni i nadanie jej nazwy "Kujawy", szybki rozwój miasta i silne jego związanie ze stolicą Kujaw Zachodnich - Inowrocławiem przyczyniło się do odłączenia tej części ziemi pałuckiej i włączenie jej do Kujaw. Jednocześnie we wszelkich opracowaniach, na mapkach od tamtego czasu granicę pałucko-kujawską zaczęto przedstawiać bardziej na zachód, wzdłuż linii jezior barcińskich odwadnianych przez niewielką Strugę Foluską. Tej sugestii poniekąd uległ też w swoich niektórych opracowaniach tygodnik "Pałuki". Ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby - tak jak kiedyś to było - okolice Barcina, Piechcina, Dąbrowy i Szczepanowa - aż po Pakość uważać za Pałuki - bo nimi są.