Śladami rzeźb Stanisława Ruty

2001 rok - Stanisław Ruta w podwórku kamienicy przy ul. Dworcowej, gdzie mieszkał, przy pracy na rzeźbą pomnika Prymasa Tysiąclecia ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego fot. Joanna Świetnicka

Mogilno, rzeźba, Ruta, artysta
    Śladami rzeźb Stanisława Ruty
     Nie waham się użyć tego określenia, ale zmarły 7 maja mogileński rzeźbiarz Stanisław Ruta to przedstawiciel mogileńskiej bohemy artystycznej. Środowiska muzyków, malarzy i rzeźbiarzy, urodzonych po II wojnie światowej i w latach 50. poprzedniego wieku, które odcisnęło piętno na współczesnym znaczeniu kulturalnym i wyglądzie miasta.

     Nie ma osoby w Mogilnie interesującej się kulturą, która nie wiedziałby kto to był Stanisław Ruta (1956-2015). Rzeźbiarz zostawił po sobie tyle ważnych dla Mogilna miejsc, że nauczycielom plastyki, historii czy wiedzy o społeczeństwie (w tym przypadku lokalnym), nie wystarczyłaby jedna godzina lekcyjna, by przejść śladami Stanisława Ruty. Jego działalność i prace, które pozostawił w publicznej przestrzeni, to także 36 lat najnowszej historii miasta.
    Ta miejska działalność ściśle wiąże się z Pracownią Rzeźbiarstwa w Drewnie, którą Stanisław uruchomił w 1979 r. Nie będę pisał w tym artykule o tym, że działał jako instruktor rzeźby w harcówce czy w Mogileńskim Domu Kultury jako członek Klubu Plastyka Plama, zarażając coraz to młodsze pokolenia swym artystycznym zacięciem. Nie będę także pisał o niezliczonej ilości jego prac, które znalazły się w mieszkaniach prywatnych, kościołach i muzeach całej Polski.
    Chciałbym za to poprowadzić czytelników przez miasto, kierując się tylko tym, co pozostawił Stanisław Ruta.
    Naszą wędrówkę zaczniemy od kościoła parafii matki Bożej Nieustającej Pomocy przy ul. Jana Pawła II. Warto wejść do wnętrza świątyni, by zobaczyć tam 14 stacji Drogi Krzyżowej autorstwa Stanisława Ruty. Znalazły się tam 24 września 1998 r., w roku obchodów 600-lecia nadania praw miejskich Mogilnu. W poszczególnych stacjach postacie Jezusa Chrystusa mają ponad 80 cm wysokości, a krzyże mają wysokość 120 cm.
    Kolejnym dziełem mogilnianina w kościele jest figura św. Wojciecha, wyrzeźbiona w drewnie lipowym. 30 grudnia 2000 r. poświęcił ją arcybiskup Henryk Muszyński. Figurę ozdobiono relikwiami świętego i znalazła swoje miejsce przy głównym ołtarzu kościoła.
    Wychodząc przed kościół i kierując się do wyjścia, po prawej stronie stoi wykuty w kamieniu pomnik Prymasa Tysiąclecia ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Wykonany został przez Stanisława Rutę w 2001 i 2002 r. Poświęcił go 24 maja 2002 r. podczas wizytacji duszpasterskiej w parafii ks. arcybiskup Henryk Muszyński.
    Stamtąd kierujemy się ul. Korczaka przy przedszkolu i ul. Hallera do centrum miasta. Tam warto zatrzymać się po lewej stronie pl. Wolności przy kamienicy, gdzie mieszkał ks. Edmund Radomski, która zawsze należała do rodu Radomskich. Kamienicę łatwo zauważyć, gdyż na jej szczycie stoi wykuta w wapieniu pińczowskim głowa króla Jana III Sobieskiego. To także dzieło Stanisława Ruty. Poprosił go o to w maju 2009 r. właśnie ks. Radomski. W tej kamienicy mieszkał już dziadek ks. Radomskiego, a następnie rodzice księdza Władysław i Prakseda Radomscy.
    Ks. Radomski opowiadał kilka lat temu, że pamiętał, iż przed wojną na szczycie domu była głowa króla, nie pamiętał jednak którego: - Czy króla Sobieskiego, czy innego, ale jakaś głowa króla tam była (...) Głowa przetrwała tam czasy niewoli. Dopiero w czasie II wojny światowej, jak przyszli Niemcy i jeden z nich zauważył, że ona tam jest, więc wszedł na dach, wyrwał ją i zrzucił na bruk na jezdnię. Ponieważ głowa się nie rozbiła, zszedł na dół i tak długo nią tłukł, aż rozbił ją na kawałki. Ja to widziałem, bo stałem po przeciwnej stronie domu. I było mi bardzo żal, że ten akcent patriotyczny został tak znieważony. Później ks. Radomski wielokrotnie myślał o powrocie króla na szczyt budynku. Zwrócił się do Stanisława Ruty i tak król Jan III Sobieski znowu patrzy ze szczytu budynku na mogilnian krzątających się po pl. Wolności.
    Z pl. Wolności idziemy ul. Sądową, przez rynek i ul. Benedyktyńska w kierunku skweru św. Wojciecha przy klasztorze. Tam stoi odsłonięty w 1998 r., w roku obchodów 600 lat nadania praw miejskich Mogilnu, przy ogrodzeniu wschodniej części kościoła pomnik św. Wojciecha, autorstwa Stanisława Ruty.
    Stamtąd czeka nad dłuższa trasa wokół Jeziora Mogileńskiego do kaplicy cmentarnej na nowej części cmentarza przy ul. Kościuszki, zawiadywanej przez parafię MBNP. Tutaj 12 listopada 1999 r. abp Henryk Muszyński poświęcił kaplicę cmentarną i figurkę Ojca Pio i krzyż do kaplicy, które wyrzeźbił Stanisław Ruta.
    Wychodząc z cmentarza kierujemy się w stronę Stawisk, a tam możemy podziwiać kolejną rzeźbę Stanisława Ruty - witacz witający i żegnający podróżnych wjeżdżających do i wyjeżdżających z Mogilna.
    Z cmentarza wracamy ul. Kościuszki przed wejście do mogileńskiego ratusza przy ul. Narutowicza. Tutaj nad wejściem w kwietniu 2009 r. zawisł herb Mogilna wykonany z drewna bukowego przez Stanisława Rutę. Wcześniej wisiał tu herb wykonany w drewnie lipowym, miał już 20 lat i był bardzo zniszczony. - Wybrałem teraz drewno bukowe, bo jest ono bardziej twarde i powinno wytrzymać w dobrym stanie dłuższy okres - mówił reporterowi 6 lat temu.
    Stamtąd już tylko rzut beretem do kamienicy przy ul. Dworcowej, gdzie Stanisław Ruta mieszkał i podwórka, gdzie miał swój warsztat i pracował.
    Credo pracy Stanisława Ruty podsumowuje inna jego wypowiedź dla tygodnika Pałuki: - Nigdy nie odmawiałem, gdy proszono mnie o wykonanie rzeźby dla naszego miasta. Sztuka to moje życie i w swoją pracę wkładam całe serce. Po latach zmieniły się tylko narzędzia, ale serce pozostało to samo. Dla mnie jako artysty najważniejsze jest to, że jest ktoś kto potrafi docenić moją pracę i rozumie to, co ja rzeźbię, to jest to coś wspaniałego.

Marek Holak

Pałuki i Ziemia Mogileńska nr 1221 (27/2015)