TMMS zakończył październikową akcję znakowania grobów powstańców

31 października w ramach projektu Pamięć bohaterów – pielęgnowanie dziedzictwa walk o wolność i niepodległość Ojczyzny – Strzelno 2025, prezes Towarzystwa Miłośników Miasta Strzelna Mikołaj Kulpa oznaczył kolejne groby bohaterów narodowych. Na ich grobach od teraz widnieją tabliczki z napisem Powstaniec Wielkopolski 1918–1919.

W piątkowe przedpołudnie, 31 października jako pierwszy w obecności księży z miejscowej parafii pw. św. Urszuli: proboszcza ks. Konstantego Mrozka i wikariusza ks. Zbigniewa Ilkowskiego oznaczony został grób Jana Zalewskiego spoczywającego na cmentarzu parafialnym w Wilczynie.

Znakowanie grobu Jana Zalewskiego na cmentarzu parafialnym w Wilczynie fot. Paweł Lachowicz

Następnie oznakowane zostały groby powstańców Antoniego Jankowskiego i Czesława Jankowskiego na cmentarzu parafialnym w Trzemesznie.  W uroczystości na trzemeszeńskiej nekropolii uczestniczyła rodzina powstańców oraz uczniowie Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Trzemesznie z dyrektorem Mariuszem Pisułą. Przy grobach Mikołaj Kulpa odczytał biogramy powstańców.

Na cmentarzu parafialnym w Trzemesznie oznakowane zostały groby Czesława Jankowskiego i Antoniego Jankowskiego. Na zdjęciu rodzina, delegacja ZSOiZ oraz prezes TMMS Mikołaj Kulpa przy grobie Antoniego Jankowskiego. fot. Paweł Lachowicz

Z Trzemeszna nastąpił powrót do Strzelna, gdzie na nowym cmentarzu w obecności rodziny oznaczony został grób Jana Cichockiego, a na starym cmentarzu również w obecności rodziny, prezes Kulpa oznaczył grób powstańca wielkopolskiego Serwacego Ruszkiewicza.

Prezes TMMS Mikołaj Kulpa przy oznaczonym grobie Jana Cichockiego na nowym cmentarzu w Strzelnie z rodziną zmarłego fot. Paweł Lachowicz

Do tej pory w ramach projektu Pamięć bohaterów – pielęgnowanie dziedzictwa walk o wolność i niepodległość Ojczyzny – Strzelno 2025, prezes Mikołaj Kulpa oznaczył tabliczkami 73 groby bohaterów narodowych.

Grób Czesława Jankowskiego na cmentarzu parafialnym w Trzemesznie. fot. Paweł Lachowicz

Projekt realizowany przez Towarzystwo Miłośników Miasta Strzelna został objęty patronatem Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918–1919.

BIOGRAMY POWSTAŃCÓW

Antoni Jankowski (1889 – 1973) - uczestnik walk o niepodległość

Ochotnik Kompanii Trzemeszeńskiej. Urodził się 11 grudnia 1889 roku w Gębicach (gm. Mogilno) jako syn Józefa i Ludwiki. Ukończył Szkołę Powszechną i wyuczył się zawodu stolarza.

Wcielony do armii niemieckiej walczył na frontach I wojny światowej. W listopadzie1918 roku na fali rewolucji samowolnie opuścił jednostkę i po przybyciu do Trzemeszna został członkiem Rady Robotniczej, następnie Straży Ludowej W chwili wybuchu powstania brał udział jako członek Rady w rozbrajaniu miejscowych Niemców, konfiskowaniu broni działającym w okolicy niemieckim grupom kolonistów i ochronie ważniejszych obiektów w mieście przed ewentualnym sabotażem. Do ochotniczej kompanii trzemeszeńskiej wstąpił 31 grudnia 1918 roku, był pod rozkazami Władysława Wleklińskiego, w drużynie Henryka Kajetaniaka. Wraz z drużyną wyruszył oswobodzić Mogilno. W dniu 2 stycznia 1919 roku podczas walk o Strzelno wraz z kompanią pozostawał w rezerwie. Drużyna ta powróciła do Trzemeszna celem szkolenia wojskowego i stworzenia bardziej liczebnej formacji. Walczył na froncie północnym powstania w plutonie dowodzonym przez Henryka Kajetaniaka w ochotniczej kompanii trzemeszeńskiej, późniejszej 2 kompanii 9 Pułku Strzelców Wielkopolskich pod Rynarzewem, Smogorzewem, gdzie dzielnie toczył boje z Grenzschutzem, dalej pod Antoniewem. Podczas II wojny światowej, w 1940 roku, za bycie Polakiem katowany przez okupanta niemieckiego. Należał do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Trzemesznie. Uchwałą Rady Państwa z dnia 22 grudnia 1966 roku odznaczony został Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym.

Zmarł 20 września 1973 roku. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Trzemesznie.

 fot. ze zbiorów rodziny

Czesław Jankowski (1888 – 1975) - marynarz, ochotnik kompanii trzemeszeńskiej Urodził się 20 lipca 1888 roku w Trzemesznie jako syn Walentego i Katarzyny z domu Brzeskiej. Uczestnik I wojny światowej, służył w marynarce wojennej w Kilonii, gdzie był jego port macierzysty. Był obeznany z łącznością i telefonami. Uczestniczył w rewolucji w Kilonii. Do Trzemeszna powrócił w połowie grudnia 1918 roku. Po dwóch dniach zgłosił akces wstąpienia do połączonej Rady Robotniczo-Żołnierskiej. Został przyjęty i do wybuchu powstania, jak sam ujął, podejmował działania niepodległościowe. Uczestniczył w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich powracających z frontu wschodniego. Zarekwirowaną broń i amunicję gromadził na potrzeby tworzonej grupy przygotowywanej do walki zbrojnej.Jako ochotnik kompanii trzemeszeńskiej od 28 grudnia 1918 roku aktywnie uczestniczył w przejmowaniu strategicznych instytucji w mieście. Z polecenia Rady Robotniczo-Żołnierskiej, komendanta Sędzierskiego i dowódcy powstania Wleklińskiego dowodził przejmowaniem gmachu poczty. Urząd pocztowy obsadził towarzyszącymi mu powstańcami. Następnie wyruszył z kompanią trzemeszeńską oswobodzić Mogilno. W dniu 2 stycznia 1919 roku podczas walk o Strzelno wraz z kompanią pozostawał w rezerwie.W trakcie marszu kompanii trzemeszeńskiej w kierunku Inowrocławia skierowano go powtórnie do Urzędu Pocztowego w Trzemesznie, gdzie po przybyciu pełnił funkcję telefonisty. Należał do Straży Ludowej na miasto Trzemeszno. Niezależnie od powyższego obowiązku pełnił, z polecenia komendy miasta, służbę na posterunku z bronią w ręku. Ochraniał wiadukty kolejowe, dokonywał rewizji pojazdów konnych i mechanicznych, na drogach publicznych legitymował przemieszczającą się ludność cywilną. Działalność jako członka Straży Ludowej zakończył z końcem marca 1919 roku.Podczas II wojny światowej został wysiedlony do Generalnej Guberni, gdzie szczęśliwie przetrwał okupację.

Zweryfikowany jako powstaniec wielkopolski pod nr 4191. Uchwałą Rady Państwa z dnia 26 lutego 1958 roku odznaczony Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym. Zmarł 22 marca 1975 roku. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Trzemesznie.

Czesław Jankowski fot. ze zbiorów rodziny

 Serwacy Ruszkiewicz – odznaczony Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym

Urodził się 30 kwietnia 1895 r. jako syn Piotra i Anny z domu Łożyńskiej. Mieszkał w podstrzeleńskim Laskowie. Był bratem powstańców wielkopolskich Bonifacego i Józefa Ruszkiewiczów. Uchwałą Rady Państwa z dnia 10 listopada 1958 roku został odznaczony Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym 1918-1919 za czynny udział z bronią w ręku w Powstaniu Wielkopolskim. Ukończył siedmioklasową Szkołę Powszechną w Strzelnie i uczył się w zawodzie piekarza. W 1915 r. został zaciągnięty do armii niemieckiej do 9. Kołobrzeskiego Pułku Grenadierów w Kołobrzegu (Kolberg - Landwehr- Infanterie-Regiment 9). Brał udział w I wojnie światowej, walcząc na froncie wschodnim - rosyjskim i rumuńskim. 14 sierpnia 1916 r. został wymieniony wśród rannych żołnierzy na Pruskiej liście strat jako lekko ranny. Po powrocie z frontu włączył się w ruch niepodległościowy. Do powstania przystąpił 2 stycznia 1919 r., wstępując do strzeleńskiego oddziału powstańczego przy miejscowej Straży Ludowej, którego dowódcami byli sierż. Władysław Trzecki i Franciszek Osiński. Wziął czynny udział z bronią w ręku w walkach o Strzelno, a następnie w wyprawie na Inowrocław pod dowództwem sierż. Stefana Różnowicza i Wieczorkiewicza. Po dotarciu do Mątew, pod wspólnym dowództwem ppor. Pawła Cymsa w dniach 5 i 6 stycznia 1919 r. wziął udział w krwawym ataku na Inowrocław. Po oswobodzeniu miasta wstąpił w szeregi Pułku Grenadierów Kujawskich i walczył pod Złotnikami Kujawskimi, a później w szeregach 5. Pułku Strzelców Wielkopolskich na froncie północnym. 6 czerwca 1919 r. zwolniony do cywila.

26 lipca 1920 r. został wcielony do 2. kompanii baonu zapasowego 3. Pułku Lotniczego Poznań-Ławica. Następnie 26 sierpnia 1920 r. przeniesiony do 5. kompanii 36. Pułku Piechoty. 18 listopada 1920 r. powrócił do macierzystej formacji i 31 grudnia 1920 r. został bezterminowo urlopowany. 23 listopada 1926 r. zawarł związek małżeński z Marianną z domu Szafrańska. Początkowo mieszkał w Strzelnie przy ul. Świętego Andrzeja 5. Później prowadził gospodarstwo rolne w Kruszy Zamkowej. W czasie II wojny światowej został wysiedlony z gospodarstwa i poddany przymusowej pracy jako robotnik na kolei. Po zakończeniu działań wojennych powrócił na gospodarstwo, które przekazał synowi. Jako kombatant, za udział w Powstaniu Wielkopolskim, został mianowany przez Radę Państwa na stopień podporucznika. Odznaczony: Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, medalem Za długoletnie pożycie małżeńskie. Zmarł 15 lutego 1982 r. Pochowany został na starym cmentarzu przy ul. Kolejowej w Strzelnie.

 Serwacy Ruszkiewicz fot. ze zbiorów rodziny

Powstańcze biogramy Czesława i Antoniego Jankowskich opracowałem na podstawie książki "Trzemeszno w dobie Powstania Wielkopolskiego" autorstwa dra. Andrzeja Leśniewskiego. Natomiast biogram Serwacego Ruszkiewicza opracowałem na podstawie książki "Strzelnianie odznaczeni Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym 1918 - 1919" autorstwa Mariana Przybylskiego. 

Paweł Lachowicz